1943 දී ප්රකාශයට පත් වූ දීර්ඝ කාව්යයක අවසාන භාගයේදී, අන්ධ කුඩා දරුවෙකු තම මවගෙන් පිළිතුරු දිය නොහැකි පැනයක් විමසයි. මල් ඉතා ලස්සන බවත්, ඒවා මනා පැහැයෙන් යුක්ත බවත් මිනිස්සු ඔහුට නිරතුරුවම පවසති. ඔහුට මල්වල සුවඳ දැනේ; පෙතිවල මොළොක් බව ස්පර්ශ කළ හැකිය. එහෙත් ඔහුට දැනගන්නට අවශ්ය වන්නේ ‘වර්ණය’ යනු කුමක්දැයි කියාත්, ‘එළිය’ යනු ඇත්තෙන්ම පවතින දෙයක්ද කියාත්, තමා වැඩිහිටියෙකු වූ පසු මේ කිසිවක් හෝ තේරුම් ගත හැකි වේදැයි කියාත් ය. එහෙත් මවට ඊට පිළිතුරක් නැත.
එම කාව්යය නම් සුදෝ සුදු යි. එහි ආභාසය ලැබූ ඉංග්රීසි මූල කෘතියෙහි මෙවන් ජවනිකාවක් දක්නට නොලැබේ. එය කාව්යයට එක් කරනු ලැබුවේ, තම පද්ය නිර්මාණ සඳහා "කේයස්" යනුවෙන් අත්සන් තැබූ රත්නපුරයේ උපන් හිටපු බෞද්ධ භික්ෂුවක් විසිනි.
කලලැල්ලේ ආනන්ද සාගර හිමි
ඔහු 1908 මාර්තු 11 වන දින රත්නපුර දිස්ත්රික්කයේ කලලැල්ල ග්රාමයේදී පලන්සූරිය මොහොට්ටාලලාගේ ඩිංගිරි මහත්තයා නමින් උපත ලැබීය. මඩම්පගම ගමේ පාසලෙන් මූලික අධ්යාපනය ලැබූ හෙතෙම, කලලැල්ලේ පේමානන්ද හිමි නමින් පැවිදි බිමට පත්විය. පසුකාලීනව කැලණිය විශ්වවිද්යාලය බවට පත් වූ විද්යාලංකාර පිරිවෙනෙන් සිංහල, සාහිත්යය, සමාජ විද්යාව, දේශපාලනය මෙන්ම පෙරදිග භාෂා කිහිපයක් ද හැදෑරීය. එසේම 1930 දශකයේ අගභාගය වන විට ශ්රී ලාංකේය කලාකරුවන්ගේ ප්රධානතම ගමනාන්තයක් බවට පත්ව තිබූ බෙංගාලයේ රබීන්ද්රනාත් තාගෝර්තුමාගේ ශාන්තිනිකේතනය වෙත ද ඔහු සංචාරය කළේය.
පැවිදි දිවියේදී ‘කලලැල්ලේ ආනන්ද සාගර’ යන නාමය දැරූ උන්වහන්සේ, එම නාමයේ මුල් අකුරු (K.A.S.) ඇසුරින් තම ජීවිත කාලය පුරාම භාවිත කළ කේයස් යන අනවර්ථ නාමය නිර්මාණය කර ගත්හ. පසුව උපැවිදි වී සාගර පලන්සූරිය නමින් ගිහි දිවියට එළඹුණු හෙතෙම, කොළඹ ආනන්ද සහ නාලන්දා යන විද්යාලයන්හි ගුරුවරයෙකු ලෙස සේවය කළේය.
ඔහුගේ උපන් දිනය පිළිබඳව මූලාශ්රයන්හි පවතින්නේ එකිනෙකට වෙනස් අදහස්ය. ඉංග්රීසි සහ සිංහල විකිපීඩියා ද්විත්වයෙහිම එය 1908 මාර්තු 11 ලෙස දැක්වෙන අතර, ගැරට් ෆීල්ඩ්ගේ (Garrett Field) අධ්යයනයෙහි ඔහුගේ ජීවිත කාලය 1910–1961 ලෙස සඳහන් වේ. 1908 වසර සඳහා මූලාශ්ර දෙකක එකඟතාවක් ඇති බැවින් මෙහිදී එය භාවිත කර ඇතත්, මෙම මතභේදය සැබෑවක් බව කිව යුතුය.
සිංහල ගැමි පරිසරයක ප්රතිනිර්මාණය වූ ‘ඉනොක් ආඩන්’
1940 දශකය යනු සිංහල කථා කාව්යයේ ස්වර්ණමය යුගයයි. පසුකාලීනව එම යුගය සමාලෝචනය කළ මහාචාර්ය ආනන්ද ගුරුගේ මහතා එහි ව්යාප්තිය පිළිබඳව සඳහන් කළේ නොපැකිළවය. කවියක් ලිවිය හැකි සෑම අයෙකුම පාහේ කථා කාව්යයක් ලිවීමට උත්සාහ කළ බවත්, "ලිවීමට කිසිවක් නැති කලෙක මෙතරම් පිරිසක් ලිවීමට උත්සාහ කළ වෙනත් ක්ෂේත්රයක් නොමැති තරම්" බවත් ඔහු පැවසීය. එම කාව්ය ගංවතුර අතරින් සැබෑ කාව්යමය අගයකින් යුත් නිර්මාණ අතළොස්සක් නම් කළ ඔහු, එහි ප්රමුඛස්ථානයෙහි තැබුවේ කේයස්ගේ සුදෝ සුදු කාව්යයයි.
පලන්සූරිය කවියා ඇල්ෆ්රඩ් ටෙනිසන්ගේ (Alfred Tennyson) ඉනොක් ආඩන් (Enoch Arden - 1864) කාව්යයේ කථා පුවත ගෙන, සිව්පද 136කින් යුත් සිංහල ගැමියෙකුට සමීප විය හැකි කතාවක් ලෙස එය ප්රතිනිර්මාණය කළේය. ටෙනිසන්ගේ රතු සෙවිලි සහිත වරාය සහ පැරණි දේවස්ථානය, කුඹුරු හා ගොඩ ඉඩම් මැදින් ගලා බසින ගංගාවකින් ද, මායිමේ පිහිටි කඩමණ්ඩියකින් ද සමන්විත ‘කටුරොද’ නම් ගම්මානයක් බවට පත් විය. වරායේ සිටි රූමත්ම තරුණිය වූ ඈනී ලී (Annie Lee) මෙහිදී හීන් මැණිකේ බවට පත් වූවාය. ධනවත් මෝල් හිමියාගේ පුත්රයා, ගම්මුලාදෑනිගේ පුත් තිකිරි බණ්ඩා විය. නාවිකයාගේ පුත්රයා, ගොවි පුතෙකු වූ අදිරි බවට පරිවර්තනය විය.
කතාවේ සෙසු කොටස් ටෙනිසන්ගේ මුල් කෘතිය සමීපව අනුගමනය කළ ද, වික්ටෝරියානු එංගලන්තයෙන් ලංකාව වෙනස් වන තැන්වලදී එය ස්වාධීන මඟක් ගනී. ඉනොක්ගේ අතපය බිඳී යයි; අදිරි මැලේරියා රෝගයට ගොදුරු වෙයි. ඈනීගේ තුන්වන දරුවා රෝගී දරුවෙකි; හීන් මැණිකේගේ දරුවා උපතින්ම අන්ධයෙකි. ඉනොක් චීනය බලා යාත්රා කරයි; අදිරි දෙවන ලෝක යුද්ධයට සහභාගී වීම සඳහා පිටත්ව යයි. අනතුරුව ඔහුගෙන් එන ලිපිය සිංගප්පූරුවෙන් තැපැල් කර එවන ලද්දක් වන අතර, එහි සඳහන් වන්නේ තමා වෙඩි පහරකට ලක්ව අතක් අහිමි වූ බවයි. 1942 දී සිංගප්පූරුව බිඳවැටීම පිළිබඳ පුවත් සමීපව දැන සිටි එවකට පාඨකයින්ට මෙය දැඩි ලෙස සංවේදී වූ කරුණක් විය. පසුව ලිපි පැමිණීම මුළුමනින්ම නතර වෙයි. සෑම පසළොස්වක පොහෝ දිනකම පායන පුරහඳ මෙන්ම, ඔහු කෙරෙහි ඇගේ ප්රේමය ද නොවෙනස්ව පවතින බව කවිය විස්තර කරයි.
මෙම අනුවර්තනය වඩාත්ම සාර්ථක වන්නේ එහි දෙබස් හැසිරවීමේදීය. හීන් මැණිකේගේ මවගෙන් ඇගේ අත ගැනීමට අදිරි පැමිණි විට, එම මහලු මව ඔහුට ආයුබෝවන් යැයි පවසා අනතුරුව අරුමක්කෙ (බොහෝ කලකින් දැකීම යන අරුත් දෙන ගැමි වහර) යැයි පිළිගනියි. එමඟින් එම ජවනිකාව හුදු පරිවර්තනයක් නොවන ස්වභාවිකත්වයක් අත්පත් කර ගනී.
පලන්සූරිය කවියාගේ අවසානය ද ඔහුගේම ස්වාධීන නිර්මාණයකි. එමෙන්ම කාව්යයට එල්ල වූ එකම බරපතළ විවේචනයට පාදක වූයේ ද එයයි. ටෙනිසන්ගේ කෘතිය අවසන් වන්නේ නිර්භීත වීරයෙකු වෙනුවෙන් ගම්මානයේ පැවැත්වෙන අවමංගල්යයකිනි. එහෙත් සුදෝ සුදු අවසන් වන්නේ හීන් මැණිකේ, තිකිරි බණ්ඩා සහ අන්ධ දරුවා සෑම සවසකම ගෙවතු කොණක ඇති අදිරිගේ සොහොන් කොත ළඟ පහනක් දැල්වීමට යන දසුනෙනි. කාව්යයේ කටවහර භාවිතය අගය කළ විචාරක ආරිය රාජකරුණා මහතා සඳහන් කළේ, මෙම අවසාන රූපකයේ බෞද්ධ සංකල්පයකට වඩා ප්රොතෙස්තන්ත (Protestant) ආභාසයක් දක්නට ලැබෙන බවයි; මන්ද යත් සාම්ප්රදායික සිංහල බෞද්ධ ගැමියන් සොහොන් කොත් මත මල් පූජා කිරීමක් හෝ පහන් දැල්වීමක් සිදු නොකරන බැවිනි.
ඔහුගේ සෙසු නිර්මාණ
ඔහුගේ නාමයන් ද්විත්වය යටතේම සිංහල මූලාශ්රයන්හි කාව්ය සංග්රහ කිහිපයක්ම දැක්වේ: මල්හාමි, විසිවුණ තරු, කාලකන්නියා, කැළණි විත්ති, කන්දේ ගෙදර, පිළිරුව, අපේ ඇත්තන්ගේ විත්ති, උතුරෙන් කවි පන්තිය සහ ධීවර ගීතය ඒ අතර ප්රධාන වේ. ඔහුගේ කාව්ය කීර්තිය මූලික වශයෙන්ම රැඳී පවතින්නේ මල්හාමි සහ සුදෝ සුදු යන කෘතීන් ද්විත්වය මතය.
ගීත පද මාලා පිළිබඳ සොයන අයෙකුට මෙහිදී විශේෂ සටහනක් තැබිය යුතුය: 2016 වසරේ තිරගත වූ පත්තිනි චිත්රපටයට ඇතුළත් ප්රකට ‘සුදෝ සුදු දෙතොල මධු’ ගීතය, මෙම කාව්යයේ නාමය පමණක් බෙදාගන්නා අතර අන් කිසිදු සබඳතාවක් නැත. එම ගීතයේ පද රචනය මහාචාර්ය සුනිල් ආරියරත්නයන්ගේ වන අතර සංගීතය ආචාර්ය රෝහණ වීරසිංහයන්ගේ ය.
‘වගතුග’ සහ හොරණ ආසනය
1947 ඔක්තෝබර් මාසයේදී ටයිම්ස් ඔෆ් සිලෝන් (Times of Ceylon) සමාගම විසින් ලංකාදීප පුවත්පත සන්ධ්යා පුවත්පතක් ලෙස ආරම්භ කරන ලද්දේ, ජූලියස් ද ලැනරෝල් ප්රධාන කර්තෘ ධුරයෙහි ද, ලේඛකයින් හඳුනාගැනීමේ සහජ හැකියාවක් තිබූ ඩී. බී. ධනපාල නියෝජ්ය කර්තෘ ධුරයෙහි ද තබමිනි. 1947 නොවැම්බර් 17 වන දින එම පුවත්පත සමාජීය, දේශපාලනික සහ ආර්ථික විවරණ ඇතුළත් වගතුග නමැති දෛනික තීරු ලිපිය ආරම්භ කළ අතර, එය ලිවීමට භාර දෙන ලද්දේ සාගර පලන්සූරිය කවියාට ය. සති දෙකක පමණ කාලයක් එය ලියූ ඔහු, අනතුරුව එය ශ්රී චන්ද්රරත්න මානවසිංහයන් වෙත පැවරීය. මානවසිංහයෝ 1964 සැප්තැම්බර් දක්වා අඛණ්ඩව එය ලියාගෙන ගියහ. සති දෙකක් යනු කෙටි කාලයක් වුව ද, ඔහු ඇරඹූ එම තීරු ලිපිය වසර දාහතක් පුරා පළ වෙමින් සිංහල පුවත්පත් කලාවේ වැඩිම පාඨක ආකර්ෂණයක් දිනාගත් විශේෂාංගයක් බවට පත් විය.
ඔහු 1947 දී පිලිප් ගුණවර්ධනයන්ගේ විප්ලවකාරී ලංකා සමසමාජ පක්ෂයට එක්වෙමින් සක්රීය දේශපාලනයට පිවිසි අතර, 1956 දී එස්. ඩබ්ලිව්. ආර්. ඩී. බණ්ඩාරනායකයන්ගේ මහජන එක්සත් පෙරමුණෙන් තරග කර හොරණ ආසනය ජයග්රහණය කළේය. සමසමාජ සහ කොමියුනිස්ට් පක්ෂ නියෝජිතයන් සමඟ සමීප සබඳතාවක් පැවැත්වූ හෙතෙම, ගැමි ගොවි ජනතාවගේ අයිතිවාසිකම් වෙනුවෙන් නිතර හඬ නැඟීය. අයහපත් සෞඛ්ය තත්ත්වය හේතුවෙන් 1960 දී දේශපාලනයෙන් සමුගත් ඔහු, 1961 ජුනි 22 දින අභාවප්රාප්ත විය.
ගීත සාහිත්යයට තැබූ නොමැකෙන සලකුණ
පලන්සූරිය යනු ගීත රචකයෙකු නොවන අතර, මෙම ලිපියෙන් ඔහුව එවන්නෙකු ලෙස හුවා දැක්වීමට ද උත්සාහ නොකෙරේ. පටිගත වූ ගීත රැසක් යට ඔහුගේ නම ලියැවී නැත. එහෙත් ඔහු විසින් ඉටු කරන ලද්දේ ඊට බොහෝ කලකට පෙර සිදු වූ, ක්ෂණිකව හඳුනාගැනීමට අපහසු කාර්යභාරයකි.
1950 දශකයේදී ලංකා ගුවන්විදුලි සේවය සිංහල සරල ගීතය ගොඩනැඟීමට පටන් ගත් විට, ඊට සරිලන භාෂා ශෛලියක අවශ්යතාව මතු විය. සාමාන්ය ජනයා පිළිබඳව සරල සිංහල බසින් ලියැවෙන, එහෙත් ගායනයට උචිත පරිදි හැඩගැසුණු භාෂා රීතියක් ඊට අවශ්ය විය. 1940 දශකයේ කොළඹ යුගයේ කවීන් විසින් ගොඩනඟන ලද්දේ එම භාෂා පදනමයි. සුදෝ සුදු යනු එම ක්රමවේදය මනාව පෙන්නුම් කරන විශිෂ්ටතම නිදසුනයි — පිටරටින් ගෙනා කථා පුවතක් මුළුමනින්ම සිංහල ගමකට බද්ධ කරමින්, ගැමියන් සැබවින්ම භාවිත කළ වදන්වලින් එය පවසමින්, කතාවට අවශ්ය තැනදී අලුතින්ම නිර්මාණය කළ ජවනිකා එක් කරමින් එය නිමවා තිබිණි. ආපසු නොඑන පෙම්වතා හෝ සැමියා එනතුරු මඟබලන ගැහැනියක පිළිබඳව පසුකාලීනව මිනිත්තු තුනක ගීතයක් ලියූ සෑම ගීත රචකයෙකුම පාහේ භාවිත කළේ, මෙම පරපුර විසින් නිර්මාණය කර දුන් එම භාෂා රීතිය සහ ආකෘතියයි.
ඔහුගේ අභාවයෙන් පසු, ඔහුගේ සමකාලීන කොළඹ යුගයේ කවියෙකු වූ පී. බී. අල්විස් පෙරේරා කිවිඳාණෝ කේයස් නමින් දීර්ඝ සමරු කාව්යයක් රචනා කළහ. එහි තිස් දෙවන කවිය තාගෝර්තුමාගේ පාඨයක් ඇසුරු කරගනිමින් මෙසේ සඳහන් කරයි: තණබිමේ පිපෙන වනමල මිහිකතට සමීප වන්නා සේම, ඔහු ද සිංහල හදවත්වලට සමීප වී සිටියි.