විචාරක උදිත දේවප්රිය ඇය පිළිබඳව ලියූ එක්තරා වැකියක් ඇත. ශ්රී ලංකාවේ හැදී වැඩුණු ඕනෑම අයකු එය කාව්යමය අතිශයෝක්තියක් නොව, සැබෑවක් ලෙසම හඳුනාගනු ඇත: මෙරට සෑම ගුවන්විදුලි නාලිකාවකින්ම පාහේ සෑම හෝරාවකදීම වාගේ ඒ හඬ විකාශය විය; ගුවන්විදුලිය ක්රියා විරහිත කළහොත් මිස ඔබට ඉන් මිදිය නොහැකි විය. දශක හතක් මුළුල්ලේ නන්දා මාලනී යනු හුදෙක් මේ දේශයේ හඬෙහිම එක් කොටසක් විය — මුලින් මුදු මොළොක් බවේ සහ පවුලේ සුළු හාස්යයේ හඬ ලෙසින් ද, පසුව ඇගේම රසිකයන් පවා විස්මයට පත් කරමින් විරෝධයේ හඬ ලෙසින් ද ඇය ඒ නින්නාදය බවට පත් වූවා ය.
ඇය සිය අසූ තුන්වැනි උපන්දිනයට දින තුනක් තිබියදී, 2026 අගෝස්තු 20 වන දින නාවල පිහිටි සිය නිවසේදී අභාවප්රාප්ත වූවා ය; ඒ වන විට ඇය 82 වන වියෙහි පසුවූවා ය. රජය විසින් අගෝස්තු 21, 22 සහ 23 දින තුන ජාතික ශෝක කාලයක් ලෙස ප්රකාශයට පත් කරන ලදී. ඇය විසින් පිහිටුවන ලද සංගීත ආශ්රමයේ දේහය තැන්පත් කර තිබූ අතර, අවසන් කටයුතු අගෝස්තු 22 සෙනසුරාදා පස්වරුවේ බොරැල්ල පොදු සුසාන භූමියේදී පැවැත්වීමට නියමිත විය.
දහතුන් හැවිරිදි වියේදී දිනූ රන් පදක්කම
ඇගේ සම්පූර්ණ නාමය වූයේ මිරිහාන ආරච්චිගේ නන්දා මාලනී පෙරේරා ය. 1943 අගෝස්තු 23 වන දින අලුත්ගම ලෙව්වන්දූවේ පවුලක සිව්වැනි දරුවා ලෙස උපන් ඇයට තවත් සහෝදර සහෝදරියන් අටදෙනකු විය. ඇගේ පියා වූ වින්සන්ට් පෙරේරා දක්ෂ ඇඳුම් මසන්නෙකු වූ අතර, මව වූ ලියනගේ එමිලි පෙරේරා ගෘහණියක් වූවා ය. (සමහර මූලාශ්රවල ඇගේ උපන් ස්ථානය කොළඹ කොටහේන ලෙස දැක්වුණ ද, සිංහල හා ඉංග්රීසි වඩාත් සම්පූර්ණ විස්තරයන්ට අනුව ඇගේ පවුල අලුත්ගම සිටි බවත්, ඇය ගැටවර වියේදී කොටහේනට පැමිණි බවත් තහවුරු වේ.) කොටහේන ශ්රී ගුණානන්ද විද්යාලයේදී ඇයට ටී. එන්. මාග්රට් පෙරේරා නම් ගුරුතුමිය මුණගැසුණු අතර, මේ දැරියගේ ප්රතිභාව මුලින්ම හඳුනාගත් තැනැත්තිය ඇය වූ බව පෙනේ.
1956 දී බොරැල්ල තරුණ බෞද්ධ සංගමය (YMBA) මඟින් සංවිධානය කළ පද්ය ගායනා තරගයකින් ඇය රන් පදක්කමක් දිනාගත්තා ය. එම ජයග්රහණය ඇයව ලංකා ගුවන්විදුලි සේවය වෙත යොමු කළ අතර, එහිදී කරුණාරත්න අබේසේකරයන්ගේ ළමා මණ්ඩපය වැඩසටහනේදී අසෝක කොළඹගේ රචනා කළ, ඩී. ඩී. ඩැනී තනු නිර්මාණය කළ බුදු සාදු ගීතය ඇය විසින් ගායනා කරන ලදී. ඒ වන විට ඇය දහතුන් හැවිරිදි වියෙහි පසු වූවා ය.
ප්රසිද්ධියට පත්වීමෙන් පසුව ද ඇය සංගීතය හැදෑරීම අත්නොහළා ය: බී. වික්ටර් පෙරේරා යටතේ ද, ඉන්පසු වසරක් හේවුඩ් කලායතනයේ ද, පසුව 1963 දී ලක්නව්හි භාත්ඛණ්ඩේ සංගීත විද්යාපීඨයේ ද ඇය අධ්යාපනය ලැබුවා ය. අවසානයේදී 1984 දී හේවුඩ් ආයතනයෙන් විකාශනය වූ සෞන්දර්ය අධ්යයන ආයතනය වෙතින් ප්රථම පන්තියේ සාමාර්ථයක් සහිතව විශාරද උපාධිය දිනා ගැනීමට ද ඇය සමත් වූවා ය.
ගලන ගඟකි ජීවිතේ
1963 දී පළමු සිංහල වර්ණ චිත්රපටය වූ රන්මුතු දූව සඳහා ගායනයෙන් දායක කරගැනීමට ඩබ්ලිව්. ඩී. අමරදේවයන් විසින් ඇයව තෝරාගන්නා ලදී. ඒ ගීතය නාරද දිසාසේකර සමඟ ගැයූ ගලන ගඟකි ජීවිතේ යුගල ගීතය වූ අතර, එය චන්ද්රරත්න මානවසිංහයන් සිනමාව වෙනුවෙන් ලියූ පළමු ගීතය ද විය. එම වසරේ පැවති ප්රථම සරසවිය සම්මාන උළෙලේදී චිත්රපටය සම්මාන රැසක් දිනාගත් අතර, ඇය හොඳම පසුබිම් ගායිකාව ලෙස සම්මානයට පාත්ර වූවා ය — එය ඇගේ දීර්ඝ සම්මාන ගමනේ ආරම්භය විය. සම්මාන සංඛ්යාව පිළිබඳ මූලාශ්ර එකඟ නොවේ: ඉංග්රීසි මූලාශ්රවල සරසවිය සම්මාන එකොළහක් සහ ජනාධිපති සම්මාන අටක් ලෙස ද, සිංහල මූලාශ්රවල සරසවිය සම්මාන දොළහක් සහ ජනාධිපති සම්මාන දහයක් ලෙස ද දැක්වේ. එහෙත් අවිවාදිත කරුණ නම් 1960 දශකයේ රන්මුතු දූව සිට 2020 වසරේ ද නිවුස්පේපර් චිත්රපටය දක්වාම, ඇය නිර්මාණකරණයේ යෙදුණු සෑම දශකයකදීම පාහේ සම්මානයට පාත්ර වීමයි.
අනතුරුව අමරදේවයන් සිය මධුවන්තී ගුවන්විදුලි වැඩසටහනට ඇයව එක් කරගත් අතර, එහිදී ඇය සන්නාලියනේ සහ රන් දහඩිය බිංදු බිංදු වැනි ගීත ගැයුවා ය. ඇගේ මුල් දශක දෙකෙහි ගීත ගෘහස්ථ ජීවිතය, සියුම් උපහාසය සහ ගැඹුරු සමාජ නිරීක්ෂණය කැටි කරගත් ඒවා විය: පිපුණු මලේ රුව, සුදු හාමිනේ, කඩ මණ්ඩියේ සහ මනාලයකු බැලීමට ඒමේ චාරිත්රය සියුම් හාස්යයට ලක් කරමින් දියණියක විවාහ කරදීමට වෙහෙසෙන පවුලක් ගැන කියැවෙන සාරි පොඩිත්තක් ඊට නිදසුන් ය. ඇගේ වඩාත්ම මියුරු හා සුකොමළ ගායනයන් තුළ පවා හඬෙහි වූ තියුණු බවක් — නොහොත් අව්යාජ සෘජු බවක් ගැබ්ව තිබූ අතර, පසුකාලීනව ඇය ගත් වෙනස් මඟ එක්වරම සිදුවූවක් නොවන බව හැඟවූයේ ද එම ගුණයයි.
ඒකපුද්ගල ප්රසංග යුගය
ඇගේ පරපුරේ ශ්රී ලාංකික ගායන ශිල්පීහු වසර ගණනාවක් පුරා වේදිකාගත වූ ඒකපුද්ගල ප්රසංග මාලාවන් ඔස්සේ සිය ගායන දිවිය ගොඩනඟා ගත්හ; ඒ අතරින් දීර්ඝතම ප්රසංග මාලාවන් හිමි වූයේ ඇයට ය. 1971 දී ඇය අමරදේවයන් සමඟ ශ්රවණ ආරාධනා ප්රසංගයට එක් වූවා ය. 1973 දී ඇය සිය ප්රථම ඒකපුද්ගල ප්රසංග මාලාව ආරම්භ කළ අතර, 1979 මැයි 22 දින නිමාවට පත්වන විට එය ප්රසංග 530ක් පවත්වා තිබුණි. 1981 අගෝස්තු මස ආරම්භ කළ සත්යයේ ගීතය ප්රසංගය දර්ශන වාර 500ක් සම්පූර්ණ කරමින් 1984 අගෝස්තු මස අවසන් විය. 1984 දී ඇය ‘නන්දා මාලිනී සංගීත ආශ්රමය’ ආරම්භ කළා ය.
ඇගේ දේශපාලනික හා සමාජීය ගීත නිර්මාණවල ප්රධාන සහෘදයා වූයේ ගීත රචක සුනිල් ආරියරත්නයන් ය. ඔවුන්ගේ සුසංයෝගය එම ප්රකට නිර්මාණවලට බොහෝ කලකට පෙර සිටම ඇරඹුණකි — උදිත දේවප්රිය පෙන්වා දෙන්නේ ඔවුන්ගේ පළමු නිර්මාණය සකුරා මල් පිපිලා ගීතය විය හැකි බවයි. විවෘත අහස යට චෙරි මල් පිපීමත්, සිංහයන්ට පියාපත් ලැබීමත් වැනි ප්රීතිමත් අසම්භාවිතාවන් ගැන කියැවුණු එම ගීතය තුළ පැවති සංස්ථාපිත-විරෝධී ස්වරූපය හේතුවෙන් බලධාරීන් විසින් එය ගුවන්විදුලි ප්රචාරයෙන් වළක්වා තිබූ බව ඔහු සඳහන් කරයි.
පවන
ඉන්පසු පැමිණියේ පවන ය; මෙහිදී ඓතිහාසික කරුණු ඉතා විමසිලිමත්ව විමසා බැලිය යුතු වේ.
ලිඛිතව සනාථ වී ඇති කරුණු මෙසේ ය: 1987 ජූනි මාසයේදී පවන නමින් ඇරඹි ප්රසංග මාලාව මාස දහඅටක් පුරා දර්ශන වාර 205ක් වේදිකාගත විය. සුනිල් ආරියරත්නයන්ගේ පද රචනයෙන් සුසැදි මෙය වේදිකාගත වූයේ 1980 දශකය අගභාගයේ මෙරට වෙළාගත් කැරලි, රාජ්ය මර්දනය සහ සමූහ ඝාතනවලින් පිරි භීෂණ යුගය මධ්යයේ ය. සිංහල ජනප්රිය සංගීත ක්ෂේත්රයේ ඊට පෙර හෝ පසුව හෝ දක්නට නොලැබුණු අයුරින් සෘජු දේශපාලනික අරුත් දැරූ ගීත එහි අන්තර්ගත විය: යදමින් බැඳ විලංගුලා, සීතල පොළොව, උපාසකම්මා, මොන්ගෝලියානුවනේ ඊට නිදසුන් ය. ඇය එම ගීත ගායනා කළේ සුදු සාරියකින් සැරසීගෙන ය. ගෞරවනීයත්වයේ සංකේතයක් වූ සුදුවතින් සැරසී ප්රේම ගී ගැයූ ගායිකාව විප්ලවයේ හඬ අවදිකිරීම, හිතාමතා කළ සුවිශේෂී පරස්පරයක් බව විචාරකයන් කිහිපදෙනෙකුම පෙන්වා දී තිබේ.
පවන පිළිබඳව පොදුවේ කියැවෙන, එහෙත් වඩාත් විමසුම් සහගත විය යුතු කරුණු දෙකක් තිබේ. පළමුවැන්න නම්, සැබැවින්ම පවන යනු කුමක්ද යන්න පිළිබඳ මූලාශ්ර අතර පූර්ණ එකඟතාවක් නොමැති වීමයි: ඇතැමෙක් එය 1980 දශකයේ මැදභාගයේ නිකුත් වූ ගීත ඇල්බමයක් ලෙස ද, තවත් සමහරු එය 1987 ප්රසංග මාලාව ලෙස ද හඳුන්වති; සිංහල වාර්තාවල ඇගේ ගීත එකතු අතර ‘පවන’ ගී එකතුවක් ද නම් කර ඇත. මේ මත දෙකම සමාජයේ පවතින අතර, ඉන් කිසිවක් බැහැර කළ නොහැක.
දෙවැන්න නම් ඊට පැනවුණා යැයි කියන තහනමයි. රජය විසින් පවන කැසට් පට සම්පූර්ණයෙන්ම තහනම් කළ බවත්, කැසට් පටයක් ළඟ තබාගෙන සිට හසුවූ ඕනෑම අයකු අත්අඩංගුවට පත්විය හැකිව තිබූ බවත් විවිධ ලිපි, උපහාර සටහන් සහ විමර්ශන ලිපිවල බහුලව ලියැවී ඇත. එහෙත් එම මතය සනාථ කෙරෙන කිසිදු ගැසට් නිවේදනයක්, අධිකරණ වාර්තාවක් හෝ එකල පළවූ පුවත්පත් වාර්තාවක් හමු වී නොමැත. එබැවින් එය ඓතිහාසිකව තහවුරු වූවකට වඩා ජන විඥානය තුළ පැලපදියම් වූ විශ්වාසයක් ලෙස සැලකීම වඩාත් උචිත ය. 2007 වසරේ සන්ඩේ ඔබ්සර්වර් (Sunday Observer) පුවත්පතේ පළවූ ලිපියක දැක්වෙන්නේ පවන ගීත රජයේ ගුවන්විදුලි හා රූපවාහිනී නාලිකාවල විකාශය කිරීමෙන් වළක්වා තිබූ බව පමණි; එය විකාශන කාලය සීමාකිරීමක් මිස අපරාධ නීතිය යටතේ පැනවූ නිල තහනමක් නොවේ.
ඉන් පසු යුගය
පවන ප්රසංගයට දෙවැන්නක් ඇගෙන් හෝ වෙනත් කිසිවකුගෙන් හෝ බිහි නොවී ය. ඉන්පසු ඇය පෙර පුරුදු සිය විවිධාංගීකරණය වූ ගීත පරාසය වෙත යළි යොමු වූවා ය — සාදු නාද කැසට් පටය හරහා බෞද්ධ බැති ගී ද, හඳහාමි හරහා ළමා ගීත ද, කුඩා දරුවන්ට සිංහල හෝඩිය කියාදීම උදෙසා ගීත දහසයකින් සමන්විතව 1990 දී නිර්මාණය කළ සින්දු හෝඩිය ද ඊට නිදසුන් ය. 1993 දී ඇය කුංකුම පොට්ටු (Kunkuma Pottu) ඔස්සේ දෙමළ බසින් ද ගීත ගැයුවා ය. වසර විසිදෙකක නිහැඬියාවකට පසු, 2010 දී ඇය ශ්වේත රාත්රිය ප්රසංගය සමඟින් යළිත් ඒකපුද්ගල ප්රසංග වේදිකාවට පිවිසියා ය.
2017 දී සෞන්දර්ය කලා විශ්වවිද්යාලය විසින් ඇයට ගෞරව ආචාර්ය උපාධියක් පිරිනමන ලදී — එය ශ්රී ලාංකේය විශ්වවිද්යාලයකින් කාන්තා කලාකාරිනියකට පිරිනමන ලද ප්රථම එවැනි ගෞරව සම්මානය ලෙස එකල වාර්තා විය. 2004 දී දෙමුහුන් උඩවැඩියා විශේෂයක් ඇයගේ නමින් නම් කරන ලදී. ඇය සිය දිවියේ අවසානය තෙක්ම ගායනයේ, ගීත පටිගත කිරීමේ සහ සිය සංගීත ආශ්රමයේ දරුවන්ට උගැන්වීමේ නිරතව සිටියා ය.