1960 දශකයේ මුල් භාගයේදී සිංහල සංගීත ක්ෂේත්රය තුළ අලුත් සිදුවීම් දෙකක් සිදුවෙමින් පැවති අතර, ඒ දෙකටම එල්ල වූයේ දැඩි උපහාසයකි. නොයෙල් රණසිංහ සහ ලා සිලෝනියන්ස් (La Ceylonians) කණ්ඩායම වේදිකාවට පිවිසියේ පාවහන් රහිතව, බතික් සරම් සහ පන් තොප්පි පැළඳගෙන කැලිප්සෝ (calypso) ගී ගයමිනි; ප්රේක්ෂකයෝ ඔවුනට මාළු කාරයෝ යැයි කෑගැසූහ. නෙවිල් ප්රනාන්දු සහ ලොස් කැබලෙරෝස් (Los Caballeros) කරළියට ආවේ ශාස්ත්රීය ගිටාරයක් ද සමඟින්, සිංහල පද මාලාවන් යටට ස්පාඤ්ඤ සහ පැරගුවේ රිද්ම මුසු කරමිනි; ලංකා ගුවන්විදුලි සේවයේ නිලධාරීන් එය තුප්පහි සංගීතය ලෙස හඳුන්වමින් සිංහල සේවයෙන් එය ඈත් කර තැබූහ.
මොවුන් දෙපිරිස එක්ව, පසුකාලීනව ද මූන්ස්ටෝන්ස් (The Moonstones), ගෝල්ඩන් චයිම්ස් (Golden Chimes), ධර්මරත්න බ්රදර්ස් (Dharmaratne Brothers), ලා බම්බාස් (La Bambas) ඇතුළු ඉන්පසු පැමිණි අනෙකුත් සියලු දෙනාම පාහේ නිරත වූ 'කණ්ඩායම් ගී' සම්ප්රදාය නිර්මාණය කළහ. එකල එම පරිසරයේම සිටි ඇනස්ලි මාලේවන, මෙම දෙදෙනාගේ ශ්රම විභජනය එක් වාක්යයකින් මෙසේ විස්තර කළේය: "නෙවිල් වැඩිපුරම නැඹුරු වුණේ ස්පාඤ්ඤ සංගීතයට, නොයෙල් නැඹුරු වුණේ වාචික සුසංයෝගයට. කණ්ඩායම් ගීත කලාවේ හැරවුම් ලක්ෂ්යය වුණේ ඒකයි."
හඬ සහ ශාස්ත්රීය ගිටාරය
නෙවිල් ප්රනාන්දු යනු ගායකයෙකු මෙන්ම ශාස්ත්රීය ගිටාර් වාදකයෙකි; ලොස් කැබලෙරෝස් යනු ඔහුගේ සංගීත කණ්ඩායමයි. එහි සිංහල භාෂිත ශ්රාවක ආකර්ෂණය ගොඩනැගුණේ සජීවී ගුවන්විදුලි ප්රචාරය ඔස්සේය. එකල ලංකා ගුවන්විදුලි සංස්ථාව (වර්තමාන SLBC) ඔස්සේ විකාශය වූ මෙම කණ්ඩායමේ සජීවී ගායනා වැඩසටහන් අවසන් වන සෑම වතාවකම පාහේ, ගුවන්විදුලි මධ්යස්ථානයේ දුරකථන පුවරුව නොනවත්වා නාද වන්නට විය.
ඔහුගේ සොහොයුරු එරල් ප්රනාන්දු ද මෙම කණ්ඩායමේ වාදනය කළේය. ඔහුගේ පුත් ට්රෙවර් මෙන්ම මිණිබිරිය වන තාෂියා ද ගායන ක්ෂේත්රයේ නියැළෙන්නෝ වෙති.
මතකයේ නොනැසී රැඳුණු ගීත අතර ඔහුගේම නිර්මාණ මෙන්ම වෙනත් අයගේ නිර්මාණ ද විය. ඔහු මල්බර හිමිදිරියේ, සඳක් නැගී සඳක් දිලේ සහ ශෝභන සැන්දෑවේ යන ගීත ගායනා කළේය — ඉන් මුල් ගීත ද්විත්වය ඔහු පටිගත කළේ 1930 දශකයේ ග්රැමෆෝන් යුගයේ තාරකාවක වූ රුක්මණී දේවි සමඟිනි; සිය සතලිස් වන වියේදී කැලිප්සෝ කණ්ඩායමකට එක්වූ ඇය, එහි රිද්මයටද කිසිදු පැකිළීමකින් තොරව අපූරුවට අනුගත වූවාය. ඔහු පිළිබඳ කෙරෙන උපහාරාත්මක සටහන්වල ඔහුගේ නම සමඟ කියැවෙන අනෙකුත් ගීත අතර ගායනා ගැයුම්, සමුදුර දේවී, මාගේ රන් මාලියා, සතහ ලසන් (Sataha Lasan) සහ මලගෙරෙන සලරෝසා (Malagerena Salarosa) ප්රධාන වේ.
ඔහු නොබෝ කලකින්ම සිනමා පසුබිම් ගායනයට ද පිවිසියේය. 2018 වසරේ Sunday Observer උපහාර ලිපියක දැක්වෙන්නේ ලෙස්ටර් ජේම්ස් පීරිස්ගේ රන්සළු (1967) චිත්රපටය වෙනුවෙන් ගැයූ බඳුන් පිරී ගීතය ඔහුගේ ප්රථම චිත්රපට ගීතය වූ බවයි. කවුරුත් දන්නා හඳුනන අනෙක් අමරණීය නිර්මාණය වන්නේ නිමල් මෙන්ඩිස් විසින් තනු නිර්මාණය කරන ලදුව, කළු දිය දහර චිත්රපටය වෙනුවෙන් නෙවිල් ප්රනාන්දු විසින් සැන්ඩ්රා එඩේමා සමඟ එක්ව ගැයූ මාස්ටර් සර් ගීතයයි — පසුකාලීනව ඊට වඩා බෙහෙවින් ප්රසිද්ධ ගායක ගායිකාවන් රැසක් විසින් මෙම ගීතය නොයෙක් වර පටිගත කර ඇති හෙයින්, එහි මුල් ගායනය නෙවිල්ගේ බව අද බොහෝ දෙනෙකුට සිහිපත් වන්නේ කලාතුරකිනි.
1968
නෙවිල් ප්රනාන්දු 1968 අප්රේල් මාසයේදී අභාවප්රාප්ත වූ අතර, ඔහුගේ නික්මයාමත් සමඟ කණ්ඩායම ද විසිරී ගියේය. ලොස් කැබලෙරෝස් ඉතිහාසයේ එක් පාදසටහනක් පමණක් බවට පත්වෙද්දී මූන්ස්ටෝන්ස් පුරාවෘත්තයක් බවට පත්වීමට හේතුව එයයි: මූන්ස්ටෝන්ස් කණ්ඩායමේ නායකයෝ වසර පනහක් පුරා ප්රසංග පවත්වමින් දිගු කලක් ජීවත් වූ අතර, සිංහල පොප් සංගීතයට නමක් පවා පටබැඳෙන්නටත් පෙර ලොස් කැබලෙරෝස් නායකයා මෙලොවින් සමුගෙන තිබිණි.
වසර පනහකට පසු, 2018 අප්රේල් මසදී, සිය සොහොයුරාගේ ගීත ඉදිරිපත් කිරීම සඳහා එරල් විසින් සූරිය විලේජ් (Sooriya Village) හිදී සැඳෑ ප්රසංගයක් සංවිධානය කරන ලදී. ඒ සඳහා ට්රෙවර්, තාෂියා, නදීක ගුරුගේගේ සංගීත කණ්ඩායම සහ ෆෝ සිස්ටර්ස් (Four Sisters) එක්වූහ. Sunday Observer පුවත්පත එම ප්රසංගය පිළිබඳ වාර්තාව අවසන් කළේ නිගමනයකට වඩා මෙවන් ප්රශ්නාර්ථයකිනි: "ලොස් කැබලෙරෝස් වැනි අතිසාර්ථක කණ්ඩායමකට ශ්රී ලංකාවේ නිසි ඇගයීමක් සහ අවධානයක් හිමිවන්නේ කවදාදැයි අපි කල්පනා කරමු."
කණ්ඩායමේ නමෙහි අක්ෂර වින්යාසය පවා නිශ්චිතව තහවුරු වී නොමැත. මෙරට මුද්රිත මාධ්යවල "Los Caballeros" මෙන්ම නිතර "Los Cabelleros" ලෙසද සඳහන් වේ; මෙහිදී සොයාගත හැකි මූලාශ්ර කිසිවක එහි නිල සිංහල අක්ෂර වින්යාසයක් සටහන්ව නොමැති අතර, කිසිදු භාෂාවකින් විකිපීඩියා ලිපියක් ද නොමැත.
නිවැරදි විය යුතු පැටලිල්ලක්
මෙම කණ්ඩායම පිළිබඳව නිරන්තරයෙන්ම කියැවෙන එක් කතාවක් ඇති අතර, එය මුළුමනින්ම සාවද්යයකි.
මූන්ස්ටෝන්ස් කණ්ඩායමේ ප්රථම ජනප්රිය ගීතය වූ මැංගෝ නැන්දා, පටිගත කරන ලද්දේ වෙනත් සංගීත කණ්ඩායම් නායකයෙකු තමන් වෙනුවෙන්ම වෙන් කරවාගෙන තිබූ, එහෙත් ඒ වන විට කිසිවෙකු නොදැන සිටි නවක කණ්ඩායමකට පරිත්යාග කළ පිලිප්ස් (Philips) මැදිරි පටිගත කිරීමේ වාරයකදීය. එම කණ්ඩායම් නායකයා වූයේ ලා සිලෝනියන්ස් හි නොයෙල් රණසිංහ මිස නෙවිල් ප්රනාන්දු නොවේ. මාලේවන මේ බව කිහිප වතාවක්ම ප්රසිද්ධියේ ප්රකාශ කර ඇත: "දවසක් නොයෙල්ට පිලිප්ස් ලේබලය එක්ක පටිගත කිරීම් තුනක් තිබුණු වෙලාවක, ඔහු අපිව ඒ සමාගමට හඳුන්වා දීලා තුන්වෙනි පටිගත කිරීම අපට පිරිනැමුවා."
දශක ගණනාවක් පුරා මුද්රිත මාධ්යවල පවා මෙම දෙදෙනා පිළිබඳ තොරතුරු එකිනෙක පටලවා ගෙන තිබේ. ඔවුහු මිතුරන්, සමකාලීනයන් මෙන්ම සුහද ප්රතිවාදීන් වූහ; එමෙන්ම නවක සංගීත කණ්ඩායම් කෙරෙහි බෙහෙවින් කාරුණික වූහ — තම අසාර්ථක වූ ප්රථම රාත්රී ප්රසංගයෙන් පසු තමන්ව අධෛර්යවත් නොවී ඉදිරියට ගෙන යාමට උදව් කළ අය අතර ලා බම්බාස් කණ්ඩායම මොවුන් දෙදෙනාගේම නම් සඳහන් කර තිබේ. එහෙත් ඔවුහු මෙහෙයවූයේ වෙනස් කණ්ඩායම් දෙකකි, කළේද එකිනෙකට වෙනස් කාර්යයන්ය; එමෙන්ම පිලිප්ස් පටිගත කිරීමේ අවස්ථාවේ හිමිකරු වූයේ නොයෙල්ය.
තවමත් අනාවරණය නොවූ කරුණු
මෙය ලේඛනගත තොරතුරු අතිශයින් සීමිත වූ සංගීත කණ්ඩායමක් වන අතර, හිස්තැන් අනුමානයෙන් පිරවීමට වඩා ඒ බව පැහැදිලිවම සඳහන් කිරීම වටී.
නෙවිල් සහ එරල් ප්රනාන්දු හැරුණු විට, අන්තර්ජාලය ඔස්සේ සොයාගත හැකි කිසිදු මූලාශ්රයක ලොස් කැබලෙරෝස් කණ්ඩායමේ සම්පූර්ණ සාමාජික ලැයිස්තුවක් දක්නට නොමැත. කණ්ඩායම ආරම්භ වූ නිශ්චිත දිනයක් හෝ වසරක් සටහන්ව නැති අතර, එය "1960 දශකය" ලෙස පමණක් දළ වශයෙන් දක්වා ඇත. ගීත තැටි නාමාවලියක් (discography), ගීත ලේබල් පිළිබඳ ඉතිහාසයක් හෝ කණ්ඩායමේ නමේ සම්මත සිංහල අක්ෂර වින්යාසයක් නොමැත. නෙවිල් ප්රනාන්දු උපන් වර්ෂය කිසිදු ප්රවේශ විය හැකි මූලාශ්රයක සඳහන් නොවන අතර, සටහන්ව ඇත්තේ ඔහු මියගිය මාසය සහ වසර පමණි.
මේ පිළිබඳව පවතින එකම ප්රමාණවත් පර්යේෂණාත්මක කෘතිය වන්නේ, 2013 අප්රේල් 3 වන දින කොළඹ මහවැලි කේන්ද්රයේදී එළිදැක්වුණු නෙවිල් ප්රනාන්දු සහ නොයෙල් රණසිංහ පිළිබඳ ලියැවුණු සිංහල ග්රන්ථයයි — මෙම සංගීතඥයන් දෙදෙනා පිළිබඳව මෙතෙක් සිදුකර ඇති එකම විමර්ශනය එයයි. එහි කතුවරයා කවුරුන්ද යන්න පවා පුවත්පත් වාර්තාවල දැක්වෙන්නේ පරස්පර විරෝධී ලෙසිනි: 2013 මාර්තු මාසයේදී Sunday Times පුවත්පත එහි ගෞරවය මාධ්යවේදී සහ ගීත රචක ෂෙල්ටන් වීරරත්නට හිමිකර දුන් අතර, එම වසරේම මැයි මාසයේදී කතුවරයා ලෙස සඳහන් කළේ "ෂෙල්ටන් ප්රේමරත්න" යන නමයි. ලොස් කැබලෙරෝස් පිළිබඳ වැඩිදුර කරුණු දැනගැනීමට කැමති ඕනෑම අයෙකු සිය ගවේෂණය ආරම්භ කළ යුත්තේ එම ග්රන්ථය සොයාගැනීමෙනි.