1960 දශකයේ මැද භාගයේ එක්තරා දිනක, ශ්රී ලංකා ගුවන්විදුලි සංස්ථාවේ පුරප්පාඩුව පැවති බටනලා වාදක තනතුරක් සඳහා පැවැති සම්මුඛ පරීක්ෂණයකට තරුණයෙක් ඉදිරිපත් විය. ඔහුට මනා ලෙස බටනලාව වැයිය හැකි වුව ද, තමන් ඉදිරියේ තැබූ ස්වර ප්රස්ථාර (chord charts) කියවා ගැනීමට ඔහුට නොහැකි විය; අවසානයේ ඔහු හරවා යවනු ලැබිණි. හේරත් මුදියන්සේලාගේ ජයවර්ධනට තමන් ඉදිරි දශක සතර පුරා සංගීතයෙන් පෝෂණය කිරීමට නියමිතව තිබූ ඒ මහා මන්දිරයේ දොරගුළු විවර කරගැනීමට පාර්ලිමේන්තු මන්ත්රීවරුන් දස දෙනෙකු අත්සන් තැබූ ලිපියක් ද, තම පැරණි ඉතිහාස ගුරුවරයාගේ මැදිහත්වීමක් ද, ඩබ්ලිව්. ඩී. අමරදේවයන් යටතේ හැදෑරූ කෙටි සංගීත පුහුණුවක් ද අවශ්ය විය.
සියඹලාණ්ඩුවෙන් නැඟුණු බටනලා නාදය
මොණරාගල දිස්ත්රික්කයේ සියඹලාණ්ඩුව ග්රාමයේ උපත ලද ඔහු, ගොවිතැනින් දිවි සරි කරගත් එච්. එම්. විජයසුන්දර සහ ඩී. එම්. රන්මැණිකා යුවළගේ වැඩිමහල් දරුවා විය. ඔහුගේ උපන් දිනය ද එක්තරා ආකාරයක පැටලිලි සහගත කතාවකි. උප්පැන්න සහතිකයේ ඔහුගේ උපන් දිනය 1950 මාර්තු 10 ලෙස සටහන්ව තිබුණ ද, සැබෑ උපන් දිනය මාර්තු 17 බව පියා ඔහුට පවසා තිබිණි; ජයවර්ධනයන් සිය නිල උපන් දිනය ලෙස භාවිත කළේ ද එම මාර්තු 17 දිනයයි.
ගමේ පාසලෙන් මූලික අධ්යාපනය ලබා පහ වසර ශිෂ්යත්වය සමත් වූ ඔහු, ද්විතීයික අධ්යාපනය සඳහා පස්සර මහා විද්යාලයට ඇතුළත් විය. එහිදී පී. ඒ. සුබසිංහ නම් ගුරුවරයා යටතේ සංගීතය හැදෑරීමට ඔහුට අවස්ථාව සැලසිණි. එහෙත් ජ්යෙෂ්ඨ පාසල් සහතික පත්ර විභාගයෙන් (Senior examination) අසමත් වීම නිසා නැවත ගමට පැමිණි ඔහුට, හේන් ගොවිතැන සහ කුලී වැඩ ආදී වශයෙන් එකල තම ප්රදේශයේ සාමාන්ය ගැමියෙකුට උරුම වූ ජීවන රටාවට හුරු වීමට සිදු විය. එම ගැමි දිවියෙන් මිදී ඉදිරියට ඒමට ඔහුට මඟ පෑදුවේ බටනලාවයි.
ගුවන්විදුලියේ දොරගුළු විවර කරගැනීම
ගුවන්විදුලි සංස්ථාවේ පැවති පළමු සම්මුඛ පරීක්ෂණයේදී ස්වර ප්රස්ථාර ක්ෂණිකව බලා වාදනය කිරීමට (sight-reading) නොහැකි වීම නිසා ඔහු අසමත් විය. ඉන්පසුව සිදු වූ සිදුවීම් දාමය එකල ලංකාවේ වෘත්තීය ගමනක් ගොඩනැඟුණු ආකාරය පිළිබඳ අපූරු උපමාවක් බඳු ය. සෝමපාල සෙනෙවිරත්න පාර්ලිමේන්තු මන්ත්රීවරයාගේ රැකවරණය ලැබූ ඔහු, කොළඹ ශ්රාවස්තියේ නවාතැන් ගත්තේ ය. එකල ගුවන්විදුලි සංස්ථාවේ සංගීත අංශ ප්රධානියා වූ සෝමදාස ඇල්විටිගල මහතා වෙත පාර්ලිමේන්තු මන්ත්රීවරුන් දස දෙනෙකුගේ අත්සනින් යුතු නිර්දේශ ලිපියක් ඉදිරිපත් කෙරුණ ද, ඇල්විටිගලයන් එම ලිපිය ප්රතික්ෂේප කර ඉවත දැමුවේ ය. අනතුරුව අමරදේවයන් වෙත ගිය ජයවර්ධන, ස්වර ප්රස්ථාරකරණය සහ ස්වර රටා (notation and chords) පිළිබඳ අවශ්ය ඥානය ප්රගුණ කළ අතර, පස්සර විද්යාලයේදී තමන්ට ඉතිහාසය ඉගැන්වූ වසන්ත ඔබේසේකරයන්ගෙන් නව නිර්දේශ ලිපියක් ද ලබාගත්තේ ය. එම අයදුම්පත අවසානයේ පිළිගැනිණි.
ශ්රී ලංකා ගුවන්විදුලි සංස්ථාවේ නිදහස් බටනලා වාදකයෙකු (freelance flautist) ලෙස සිය වෘත්තීය දිවිය ඇරඹූ හෙතෙම, නොබෝ කලකින්ම සැමගේ ඉල්ලුම දිනාගත් වාද්ය ශිල්පියා බවට පත් විය. ගුවන්විදුලි පටිගත කිරීම්වලදී මෙන්ම, දෙව්ලොව යනකම් සහ නෙත් අන්ධ බිසව් වැනි වේදිකා නාට්යවල ද, සුමිතුරෝ (1983) සහ මල ගිරව් (1984) ඇතුළු චිත්රපට පසුබිම් සංගීතයේ ද ඔහුගේ බටනලා නාදය රැව්පිළිරැව් දුන්නේ ය. සිය පරපුරේ ශ්රී ලාංකේය සිනමාවේ අග්රගණ්ය බටනලා වාදකයා ලෙස මෙරට කලා විචාරකයන් විසින් නිතර ඔහුව හඳුන්වනු ලබන අතර, එම ගෞරවනාමය කිසිදා විවාදයකට ලක්ව නැත.
අමරණීය තනු නිර්මාණ
ඔහුගේ ප්රථම ස්වතන්ත්ර තනු නිර්මාණය වූයේ ටී. එම්. ජයරත්න ගැයූ ඔබ හා මෙමා ගීතයයි. ඉන්පසුව එම ගායකයා වෙනුවෙන්ම සියක් ආයු ලැබ ගීතය නිර්මාණය විය. එතැන් පටන් මෙරට ප්රවීණ ගායක ගායිකාවන් රැසකගෙන්ම ඔහු වෙත ගී තනු නිර්මාණ සඳහා නොමඳ ඇරයුම් ගලා එන්නට විය.
ඩබ්ලිව්. ඩී. අමරදේවයන් වෙනුවෙන් ඔහු සඳ තරු නිහඬයි ගීතය නිර්මාණය කළේ ය. ගුවන්විදුලියෙන් ප්රචාරය වූ රත්තරන් නෙත් දෙකෙන් සහ ඔබ හා මෙමා යන ගීත ශ්රවණය කිරීමෙන් පසු නන්දා මාලිනිය සහ ගී පද රචක සුනිල් ආරියරත්නයන් ඔහුගෙන් ගීතයක් නිර්මාණය කර දෙන ලෙස ඉල්ලා සිටි අතර, ඒ අනුව ඔබයි රම්ය සඳ කිරණ ගීතය බිහි විය. එම ගීත නිර්මාණයේ පැවති අභියෝගය ගැන ඇය පසුව සිහිපත් කළා ය; එහි පදමාලාවේ ගද්යමය කොටසක් ඇතුළත් වූ බැවින්, ගද්ය පාඨයකට තනුවක් මුසු කිරීම සැබෑ තාක්ෂණික අභියෝගයක් විය. තව ද, අන් කිසිදු ගායිකාවකට වඩා තමන් එච්. එම්. ජයවර්ධනයන්ගේ තනු නිර්මාණ ගායනා කර ඇති බව ද ඇය නොපැකිළව ප්රකාශ කර තිබේ.
සුනිල් එදිරිසිංහයන් වෙනුවෙන් මිනිසෙකු පිට නැගි, සයුරක් නොදුටු ගඟුලක් සහ නුඹේ සිතට පුන්සඳ පායලා වගේ වැනි ගීත ද, එඩ්වඩ් ජයකොඩි වෙනුවෙන් බණ කියන රටක් ගීතය ද ඔහු අතින් නිර්මාණය විය. සනත් නන්දසිරි වෙනුවෙන් එක යායේ කකා, කරුණාරත්න දිවුල්ගනේ වෙනුවෙන් මල ගිරවියේ, අමරසිරි පීරිස් වෙනුවෙන් ඇය යන්න ගියා මැකිලා, ක්රිශාන්ත එරන්දක වෙනුවෙන් පංච කල්යාණියේ ආදී විශිෂ්ට නිර්මාණ රැසක් බිහි විය. සිංහල විකිපීඩියාවේ දැක්වෙන ඔහුගේ තනු නිර්මාණ ලැයිස්තුව ගීත තිහකට අධික වන අතර, ඒ අතර මේ පුංචි රටේ, පිළිම නෙළා නැති විරුවන්, කඩමණ්ඩියේ දොළ අයිනේ සහ පහන් කන්ද මුල අඳුරුයි වැනි ගීත ද ප්රමුඛ වේ.
තම ආදරණීය බිරිඳ වූ ප්රවීණ ගායිකා මාලනී බුලත්සිංහල වෙනුවෙන් ද ඔහු අනර්ඝ ගීත රැසක් නිර්මාණය කළේ ය. රජ මැදුරක ඉපදී සිටියා නම් ගීතයෙන් ඇරඹි එම නිර්මාණ චාරිකාවේදී අහසින් තරුවක්, සඳ අහස වගේ, හිමි සනරාමර, ප්රේමයේ විල් තෙරේ සහ ඔබට මා ආදරය කළ බව වැනි අමරණීය ගීත බිහි විය.
'ආරාධනා' සහ ප්රතික්ෂේප කළ සම්මානය
1981 දී ආරාධනා චිත්රපටයේ සංගීතය රෝහණ වීරසිංහ සමඟ එක්ව නිර්මාණය කරමින් සිනමා සංගීත අධ්යක්ෂණයට පිවිසි ඔහු, එහි එන සිනාවකින් පුතුගෙ මුවේ ගීතය වෙනුවෙන් 1982 පැවති 10 වන සරසවිය සම්මාන උළෙලේදී හොඳම සංගීත අධ්යක්ෂවරයාට හිමි සම්මානය දිනාගත්තේ ය. පසුව කැලෑ මල් (1982), මුහුදු ලිහිණි (1983), මංගල තෑග්ග (1987), විමුක්ති (1998), භීෂ්ම රාත්රිය (2003) සහ ධර්ම පුත්ර (2006) වැනි චිත්රපටවලට මෙන්ම මහේෂිකා සහ එක මවකගේ දරුවෝ වැනි ටෙලිනාට්ය සඳහා ද සංගීත අධ්යක්ෂණයෙන් දායක විය.
ඔහු පිළිබඳව නිතර අසන්නට ලැබෙන සුවිශේෂීම කතාව වන්නේ ඔහු දිනාගත් සම්මානයක් ගැන නොව, ඔහු විසින් ප්රතික්ෂේප කරන ලද සම්මානයක් පිළිබඳවයි. 1983 වසර වෙනුවෙන් පැවති ජනාධිපති සිනමා සම්මාන උළෙලේදී මුහුදු ලිහිණි චිත්රපටය වෙනුවෙන් ඔහුට හිමි වූ හොඳම සංගීත අධ්යක්ෂණ සම්මානය ඔහු ප්රතික්ෂේප කළේ ය. ඊට හේතුව ලෙස ඔහු ප්රකාශ කළේ ප්රේමසිරි ඛේමදාසයන් තුන්වෙනි යාමය චිත්රපටයට නිර්මාණය කළ සංගීතය තමන්ගේ නිර්මාණයට වඩා විශිෂ්ට බැවින්, හෘද සාක්ෂියට එකඟව එම සම්මානය භාරගත නොහැකි බවයි. ඔහුගේ අභාවයෙන් පසුව ද මෙම සිදුවීම පිළිබඳව නැවත කතාබහට ලක් වූ අතර, බීබීසී සිංහල සේවයේ ලේඛකයා සටහන් කර තිබුණේ ජයවර්ධනයන් මෙය හුදු පුරසාරමක් හෝ ප්රදර්ශනාත්මක ක්රියාවක් ලෙස නොව, සාමාන්ය ස්වාභාවික සිදුවීමක් ලෙස සැලකූ බවයි. මේ සම්බන්ධයෙන් සඳහන් වන වර්ෂ පිළිබඳව මූලාශ්ර අතර පරස්පරතා පවතී—ඉංග්රීසි විකිපීඩියාව මෙම සම්මාන ප්රතික්ෂේප කිරීම 1985 දී සිදු වූවක් ලෙස දක්වන අතර, films.lk සිනමා දත්ත ගබඩාවේ 6 වන ජනාධිපති සම්මාන උළෙලේදී මුහුදු ලිහිණි වෙනුවෙන් හොඳම තනු නිර්මාණයට හිමි සම්මානය ඔහු දිනාගත් බව සඳහන් වේ. ඔහු එක් සම්මානයක් ප්රතික්ෂේප කර අනෙක භාරගත්තා ද විය හැකි නමුත්, කිසිදු මූලාශ්රයක මේ පිළිබඳ නිශ්චිත පැහැදිලි කිරීමක් සටහන් කර නොමැත.
පසුකාලීනව ඔහුට හිමි වූ ඇගයීම් සහ උපහාර උළෙල පැවැත්වුණේ නිහඬ චාම් අයුරිනි. 2015 නොවැම්බර් මස නෙළුම් පොකුණ රඟහලේදී මියැසි තීර්ථය ප්රසංගය මඟින් ඔහුට උපහාර පිදුණු අතර, 2018 පෙබරවාරියේදී මහරගම තරුණ සේවා සභා ශ්රවණාගාරයේදී එච්.එම්. හරසර උපහාර සැඳෑව සංවිධානය කෙරිණි.
සංගීතවත් පවුල් දිවිය සහ නිවැරදි විය යුතු දිනයක්
1978 දෙසැම්බර් 30 වන දින ජයවර්ධනයන් මාලනී බුලත්සිංහල සමඟ විවාහ දිවියට එළැඹියේ ය. 1970 සිට 1990 දශකය දක්වා මෙරට සුභාවිත ගීත ක්ෂේත්රයේ අග්රගණ්ය ගායිකාවක වූ ඇය, 2001 මාර්තු 29 වන දින ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ සංගීත ප්රසංගයක් සඳහා ගොස් සිටියදී සිය 51 වන වියේදී අභාවප්රාප්ත වූවා ය. ඔවුන්ගේ පුත්රයා වන්නේ නූතන පරපුරේ ප්රමුඛතම ගායකයෙකු සහ සංගීත නිර්මාණකරුවෙකු වන කසුන් කල්හාර ය. මූලාශ්රගතව මනාව තහවුරු කළ හැකි මෙම පවුල් සබඳතාව, ඔවුන් තිදෙනා පිළිබඳ ලියැවුණු බොහෝ කෙටි පැතිකඩවලින් ගිලිහී ගොස් තිබීම විශේෂත්වයකි.
දීර්ඝ කාලයක් පුරා වකුගඩු රෝගයෙන් පීඩා විඳි ජයවර්ධනයන්, කළුබෝවිල කොළඹ දකුණ ශික්ෂණ රෝහලේදී ප්රතිකාර ලබමින් සිටියදී සිය 69 වන වියේදී අභාවප්රාප්ත වූ අතර, දේහය පිළිබඳ අවසන් කටයුතු බොරැල්ල කනත්තේදී ආදාහනය කරමින් සිදු කෙරිණි.
ඔහුගේ අභාවය සිදු වූ දිනය ඉතා සැලකිලිමත් ලෙස සටහන් කළ යුත්තේ, බහුලව භාවිත වන ප්රධාන මූලාශ්රවල පවා එය වැරදි ලෙස සඳහන්ව ඇති බැවිනි. ඉංග්රීසි විකිපීඩියා තොරතුරු තීරුවේ (infobox) එය 2019 අප්රේල් 18 ලෙස ද, එහි එක් පේළියේ සාරාංශයේ 1950–2020 ලෙස ද සටහන් කර ඇත; නමුත් ඒ කිසිවක් නිවැරදි නොවේ. අද දෙරණ (Ada Derana) පුවත් සේවය "මීට සුළු මොහොතකට පෙර" ඔහු අභාවප්රාප්ත වූ බව වාර්තා කළේ 2019 අප්රේල් 8 වන දින ය; ඩේලි නිවුස් පුවත්පත අප්රේල් 9 දින ද, අවමංගල නිවේදනය අප්රේල් 10 දින ද පළ වූ අතර බීබීසී සිංහල සේවයේ උපහාර ලිපිය පළ වූයේ ද අප්රේල් 10 දින ය. එකල පළ වූ සමකාලීන පුවත් වාර්තා අනුව ඔහුගේ අභාවය සිදු වූ සැබෑ දිනය 2019 අප්රේල් 8 වන දින බව මනාව සනාථ වේ.