1944 වසරේ එක් දිනෙක පාසල් දැරියක් කොළඹ කොලොම්බියා පටිගත කිරීමේ මැදිරිය වෙත ගියේ, හඬ පරීක්ෂණයකට සහභාගි වූ ඇගේ ඥාති සොහොයුරු අහමඩ්ට සහයක් වශයෙනි. ඈ එහි ගියේ හුදෙක් නරඹන්නියක ලෙසිනි. එහෙත් එම සැසිය අවසන් වන විට, එහි කටයුතු මෙහෙයවූ යූ. ඩී. පෙරේරා සහ සංගීත නිර්මාපක මොහොමඩ් ගවුස් විසින් ඇයව මයික්රෆෝනය ඉදිරියට පමුණුවා තිබිණි. සැසිය නිමාවේදී ඇය නික්ම ගියේ තම නමින් ගීත තැටි දෙකක් ද සමඟිනි: ඒ සමගි බලේ පෑමේ සහ මොහිදීන් බෙග් සමඟ යුග ගායනයක් වූ සිරි සාර භවනේ යන ගීතයි.
ඉන්පසු එළඹියේ වඩාත් අසීරු අභියෝගයයි; එනම් ඇගේ පියාගේ විරෝධයයි. පොලිස් සැරයන්වරයකු වූ ඔහුට තම එකම දියණියගේ නම ග්රැමෆෝන් තැටි ලේබලයක සටහන් වනු දැකීමට කිසිදු උවමනාවක් නොවීය. අවසානයේ ඔහු සහ තැටි සමාගම අතර ඇති වූ එකඟතාව වූයේ ඇගේ නම මුලකුරු බවට ලඝු කිරීමයි. ඒ අනුව ඥායි සීනාර් බංසාජයා (Gnai Seenar Bangsajayah) යන්න ජී. එස්. බී. රාණි බවට පත් වූ අතර, ඉදිරි වසර හැට පුරාම ඇය ඒ නමින්ම ප්රකට වූවාය.
ගුරුවත්ත
ඇය උපත ලැබුවේ බදුල්ල ආසන්නයේ පිහිටි ගුරුවත්ත ගම්මානයේ ශ්රී ලාංකික මැලේ පවුලක එකම දියණිය වශයෙනි. ඇගේ පියා නුසමීන් බංසාජයා (Nusammeen Bangsajayah) පොලිස් සැරයන්වරයකු වූ අතර පසු කලෙක උප පොලිස් පරීක්ෂක ධුරයට උසස් විය; ඇගේ මව චින්තා නෝනා නම් වූවාය. ඇය කොළඹ ක්ලිෆ්ටන් බාලිකා විද්යාලයෙන් පාසල් අධ්යාපනය ලැබුවාය.
ඇගේ උපන් දිනය පිළිබඳ නිශ්චිත එකඟතාවක් නොමැත. ඉංග්රීසි මෙන්ම සිංහල විකිපීඩියා ලිපි දෙකෙහිම ඇගේ උපත 1934 ඔක්තෝබර් 18 ලෙස ආරම්භයේදී දක්වන නමුත්, ඊළඟ ඡේදයේදීම 1930 අගෝස්තු 20 ලෙස පරස්පර තොරතුරක් සපයයි. ඇය මියගිය සතියේ පළ වූ ගුණකථනයක ද ඇගේ වයස අවුරුදු හැත්තෑහතරක් ලෙස දක්වමින් සටහන් කර තිබුණේ 1930 දිනයයි. ඉතිහාස තොරතුරු සමඟ වඩාත් ගැළපෙන්නේ ද 1930 දිනයයි; මන්ද 1944 දී ඇය පළමු ගීතය පටිගත කරන විට ඇගේ වයස අවුරුදු දහහතරක් බව සියලු මූලාශ්රවල සඳහන් වන බැවිනි. එම විකිපීඩියා ලිපි දෙකෙහි ඇගේ නම ද්විධාකාරයකින් අක්ෂර වින්යාස කර ඇත: සිංහලෙන් 'ජී. එස්. බී. රාණි' ලෙසත්, ඉංග්රීසි පිටුවේ 'ජී. ඇස්. බී. රාණි' ලෙසත් ය.
මුල්කාලීන සිනමා පරපුරේ වැඩිම පටිගත කිරීම් කළ කාන්තාව
කොලොම්බියා පටිගත කිරීමෙන් වසර දෙකකට පසු, අශෝකමාලා චිත්රපටයේ පසුබිම් ගායනය සඳහා ඇයට ඇරයුම් ලැබිණි. එහෙත් ඇයට ඊට එක්විය නොහැකි විය: ඒ වන විට ඇගේ මවුපියන් දෙදෙනාම අභාවප්රාප්තව සිටි අතර, පටිගත කිරීම් සඳහා ඉන්දියාවට යාමට ඇයට නොහැකි විය. ඒ හේතුවෙන් එම ගීත ගායනා කරන ලද්දේ ඉන්දීය පසුබිම් ගායිකා භාග්යරතී විසිනි. එය එකල පැවති සිනමා ක්ෂේත්රයේ යථාර්ථය මොනවට කියාපාන කටුක නිදසුනකි — පටිගත කිරීම් සිදුවූයේ ඉන්දියාවේ බැවින් නැවකට නැගී යාමට නොහැකි වූයේ නම් ගීත ගැයීමේ අවස්ථාව අහිමි වී ගියේය.
පී. එල්. ඒ. සෝමපාල යටතේ හඬ පරීක්ෂණයක් සඳහා ඇයව ලංකා ගුවන්විදුලි සේවය වෙත යොමු කෙරුණු අතර, ඉන්දීය සංගීතඥ මහාචාර්ය එස්. එන්. රතන්ජන්කර් විසින් පවත්වන ලද ශ්රේණිගත කිරීමේ පරීක්ෂණයේදී ඇය විශිෂ්ටතම 'ඒ' ශ්රේණියේ (A-Grade) ශිල්පිනියක ලෙස තේරී පත්වූවාය. 1952 දී සුනිල් සාන්තයන් විසින් වර්ජනය කරන ලද, එමෙන්ම පරම්පරාවක් පුරා සිංහල සංගීත ක්ෂේත්රයේ නියැළිය හැක්කේ කාටද නොහැක්කේ කාටද යන්න තීන්දු කළ ශ්රේණිගත කිරීමේ ක්රමය එය විය.
එතැන් පටන් 1950 සහ 1960 දශකවල තිරගත වූ සෑම සිංහල චිත්රපටයකම පාහේ ඇය ගීත ගැයුවාය. බහුලවම ඒ යුග ගායනා වශයෙනි. මොහිදීන් බෙග්, ධර්මදාස වල්පොල, එච්. ආර්. ජෝතිපාල, සිසිර සේනාරත්න, එන්. කරුණාරත්න සහ ඩබ්ලිව්. ප්රේමතිලක වැනි ප්රවීණයන් සමඟ ඇය යුග ගී ගැයුවාය. සිනමා ක්ෂේත්රයට ඇගේ සැබෑ සම්ප්රාප්තිය සිදු වූයේ 1955 දී සිරිසේන විමලවීර අධ්යක්ෂණය කළ අශෝකා චිත්රපටයෙනි. එහිදී ඇය මොහිදීන් බෙග් සමඟ ගැයූ පෙම් පහන නිවී ගීතය ඉමහත් ජනප්රියත්වයට පත් විය. අනතුරුව ධර්මදාස වල්පොල සමඟ ගැයූ සුරංගනී චිත්රපටයේ ගීත පැමිණියේය. පරම රමණී අපේ ආලේ සහ සැංගී සැංගී ඇගේ වඩාත්ම ජනප්රිය වූ ගීත අතර වේ. තවද ඇගේ ගීතාවලියෙහි වලාකුලක් මෙන් ඈතට පාවුනා සහ සඳෙහි සඳුන් වනේ වැනි ගීත ද ඇතුළත් වේ. සිංහල බසට අමතරව ඇය හින්දි සහ උර්දු භාෂාවලින් ද ගීත ගායනා කළාය.
සිනමාවට පිවිසීමට පෙර ඇය වේදිකා නාට්යවල ද රඟපෑවාය: ජේ. ඩී. ඒ. පෙරේරාගේ වෙස්සන්තර නාට්යයේ මන්ද්රී දේවිය ලෙසත්, උපාලි වනසිංහගේ දස්කොන් නාට්යයේ ප්රමිලා බිසව ලෙසත්, රොඩී කෙල්ල නාට්යයේ ප්රධාන චරිතය ලෙසත් ඇය රංගනයෙන් දායක වූවාය. සිනමාවේදී ඇය සුරංගනී (1955) චිත්රපටයේ නැන්දාගේ චරිතයත්, දුප්පතාගේ දුක (1956) චිත්රපටයේ ඇඟලුම් කම්හල් පාලිකාවකගේ චරිතයත් නිරූපණය කළාය — ඒවා ඇගේ දැවැන්ත ගායන දිවිය හා සැසඳීමේදී කුඩා චරිත විය.
1953 දී ඇය වානේ සංස්ථාවේ සේවකයකු වූ රණවක ආරච්චිගේ ඇන්ටන් පෙරේරා සමඟ විවාහ වී ජී. එස්. බී. රාණි පෙරේරා බවට පත් වූවාය. ඇය මැලේ ජාතික කාන්තාවක වූ අතර ඔහු සිංහල කතෝලිකයෙකි. පසු කලෙක පවුල බුදුදහම වැළඳ ගත්තේය. ඔවුනට දරුවන් තිදෙනෙකු විය.
වැඩසටහන් නිෂ්පාදිකාවක ලෙස
ඇගේ ජීවිතයේ වඩාත්ම තීරණාත්මක කාර්යභාරය ගායනයට පමණක් සීමා වූවක් නොවේ. 1970 සිට 1977 දක්වා ඇය රාජ්ය ගුවන්විදුලි සේවයේ සිංහල අංශයේ සංගීත වැඩසටහන් නිෂ්පාදිකාවක ලෙස සේවය කළ අතර, ජන ප්රසංගනී, ගීත තරංගනී සහ ප්රබුද්ධ ගී වැනි වැඩසටහන් මෙහෙයවූවාය.
හින්දි සහ දෙමළ චිත්රපට තනු ණයට ගෙන සිංහල ගීත නිර්මාණය කිරීමේ — ගැරහුමට ලක්වූ "වචන දැමීමේ" — සිරිත නතර කිරීමට ගුවන්විදුලි සංස්ථාව තීරණය කළ සන්ධිස්ථානයේදීම ඈ මෙම ධුරයට පත් වූවාය. එම ප්රතිපත්තිය ක්රියාත්මක කිරීමේත්, ඒ මඟින් ඇති වූ හිඩැස පිරවීම සඳහා ස්වතන්ත්ර නිර්මාණ සොයා ගැනීමේත් වගකීම පැවරුණේ ඇයටය. එම වසර හතක කාලය තුළ, ඉදිරි වසර තිහක සිංහල සංගීතයේ මංසලකුණු බවට පත් වූ ගායක ගායිකාවන් රැසක් මැදිරිය වෙත කැඳවා ගැනීමට ඈ සමත් වූවාය: නන්දා මාලිනී, වික්ටර් රත්නායක, එඩ්වඩ් ජයකොඩි, ටී. එම්. ජයරත්න, ප්රියා සූරියසේන, මාලනී බුලත්සිංහල, අබේවර්ධන බාලසූරිය සහ එච්. ආර්. ජෝතිපාල ඒ අතර වූහ. ඇගේ සේවා කාලය තුළ නව ස්වතන්ත්ර සිංහල ගීත පටිගත කිරීම් 7,000 කට අධික සංඛ්යාවක් සිදු කළ බව වාර්තාවල දැක්වෙන අතර, එය නිශ්චිත ගණනය කිරීමකට වඩා දැවැන්ත ලේඛනාගාරයක පරිමාව පෙන්වන සාධකයකි.
ඇය ධම්ම චින්තාවක් නම් වැඩසටහන ඔස්සේ තරුණ බෞද්ධ හිමිනමක් ගුවන්විදුලියට හඳුන්වා දුන් අතර, එය ශ්රී ලංකා ගුවන්විදුලියේ විකාශය වූ මුල්ම ධර්ම දේශනා වැඩසටහන්වලින් එකක් ලෙස සැලකේ. එම හිමියන් පසු කලෙක පාණදුරේ අරියධම්ම හිමියන් ලෙස ප්රකට වූහ.
දේශපාලන පළිගැනීම් සහ යළි පිහිටුවීම
රාණි යනු ජීවිත කාලය පුරාම ශ්රී ලංකා නිදහස් පක්ෂයේ ක්රියාකාරිනියක වූවාය. ඇගේ මස්සිනා වූ දේශපාලනඥ ආර්. එස්. පෙරේරාගේ පෙළඹවීම මත දේශපාලනයට පිවිසි ඇය, පක්ෂයේ සමස්ත ලංකා කාන්තා බලමණ්ඩලයේ සංවිධායිකාවක ලෙස කටයුතු කළාය. 1967 මහ නගර සභා මැතිවරණයේදී ඇය මිලාගිරිය කොට්ඨාසය සඳහා තරග කර ඡන්ද 448 කින් පරාජයට පත් වූවාය. ඇය වසර හතළිස් පහක් මුළුල්ලේ පක්ෂ දේශපාලනයේ රැඳී සිටියාය.
එහෙත් ඒ වෙනුවෙන් ඇයට වන්දි ගෙවීමට සිදු විය. 1977 ආණ්ඩු පෙරළියෙන් පසු, ගායිකාවක ලෙස ශ්රී ලංකා ගුවන්විදුලි සංස්ථාවෙන් ඇයව වසර පහළොවක කාලයක් මුළුල්ලේ කොන් කර තබන ලදී; එක් මූලාශ්රයකට අනුව ඇයට එම ගොඩනැගිල්ලට ඇතුළු වීම පවා තහනම් වූ අතර, ඊර්ෂ්යා සහගත සහෘදයෙකු විසින් එවන ලද නිර්නාමික ද්වේෂසහගත ලිපියක් ඊට ක්ෂණික හේතුව වූ බව පැවසේ. ඊට හේතුව කුමක් වුව ද, එහි ප්රතිඵලය වූයේ මෙරට වැඩිම ගීත ප්රමාණයක් පටිගත කළ ගායිකාවකගේ හඬ, ඇගේ නිර්මාණශීලී දිවියේ උච්චතම අවධියකදී දශක එකහමාරක් මුළුල්ලේ ගුවන්විදුලියෙන් මුළුමනින්ම නිහඬ කරවීමයි.
1994 දී ජනාධිපතිනි චන්ද්රිකා කුමාරතුංග විසින් ස්වාධීන රූපවාහිනී සේවයේ (ITN) අධ්යක්ෂවරියක ලෙස පත් කරනු ලැබීමත් සමඟ ඇය යළි කරළියට පැමිණි අතර, 2001 දක්වා ඇය එම ධුරය හෙබවූවාය. 1995 දී සිනමාවට සහ සංගීතයට කළ සේවය වෙනුවෙන් සරසවිය සම්මාන උළෙලේදී ඇයට රණතිසර සම්මානය පිරිනැමිණි; මීට අමතරව ඇය 'කලා සූරී' සහ 'විශ්ව ප්රසාදිනී' යන රාජ්ය ගෞරව නාමයන්ගෙන් ද පිදුම් ලැබුවාය.
වසර හැටක ගමන සහ අවසන් යුග ගායනය
2004 පෙබරවාරියේදී ඇය සිය ගායන දිවියේ හැට වසර සැමරීම වෙනුවෙන් කොළඹ බණ්ඩාරනායක සම්මන්ත්රණ ශාලාවේදී සිය ගීතයක නමින්ම පරම රමණී ප්රසංගය පැවැත්වූවාය. ඊළඟ මාසයේදී, 'හෙළ සරණ' පුණ්යායතනය විසින් සංවිධානය කරන ලද ස්වර්ණ ගී ප්රසංගයේ ගායනය සඳහා ඇය සිය ප්රථම ලන්ඩන් සංචාරයේ නිරත වූ අතර, කැම්ඩන් නගර ශාලාව (Camden Town Hall) ප්රේක්ෂකයන්ගෙන් පිරී ඉතිරී ගොස් තිබිණි. "මට දැනෙන්නේ බොහෝ කලකට පස්සේ මගේම දරුවන් බලන්න ලන්ඩනයට ආවා වගේ," යැයි ඇය එහිදී පැවසුවාය. හැත්තෑහතර වන වියේදී සිය දෙවන සංගීත ජීවිතය එතැනින් ආරම්භ වන බව ඇය ප්රේක්ෂකාගාරයට පැවසුවාය.
එම ප්රසංගයේදී ඇය, මීට වසර හැටකට පෙර සිය ප්රථම ගීත තැටිය පටිගත කළ මොහිදීන් බෙග්ගේ පුත් ඉෂාක් බෙග් සමඟ යුග ගීතයක් ගැයුවාය. ඒ අනුව, ඉතිහාසයේ වාර්තා වී ඇති පරිදි, පියෙකු සහ පුතෙකු යන දෙදෙනා සමඟම යුග ගී ගැයූ එකම ශ්රී ලාංකික ගායිකාව බවට ඇය පත්වූවාය. ඉන් මාස හයකට පසු, 2004 සැප්තැම්බර් 7 වන දින ඇය මෙලොවින් සමුගත්තාය.