1954 මැයි 12 වන දින එක්තරා තරුණයෙක් එවකට අග්රාමාත්ය ශ්රීමත් ජෝන් කොතලාවල මහතා ඉදිරියේ සිටගෙන ක්ෂණිකව කවි නිර්මාණය කරමින් සිටියේය. ඒ පැවැත්වුණේ සබය හමුවේ එසැණින් ඉදිරිපත් වන ඕනෑම මාතෘකාවක් ඔස්සේ ක්ෂණිකව කවි ගොතා ගායනා කරන හිටිවන කවි තරගයකි. එහිදී සමස්ත ලංකා රන් පදක්කම දිනාගැනීමට මේ තරුණයා සමත් විය. ඉන් වසර හතළිහකට පමණ පසු, එනම් 1991 දෙසැම්බර් මාසයේ පැවති ගුවන්විදුලි වැඩසටහනකදී ඒ අමතක නොවන සැඳෑව සිහිපත් කළ හෙතෙම, එය තම ජීවිතයේ නොමැකෙන මතකයක් බව යළිදු කියා සිටියේය.
ඉන්පසු ඔහු සිය වෘත්තීය ජීවිතයේ ඉතිරි කාලය ගත කළේ එම මයික්රෆෝනයට පිටුපසින් සිටිමිනි. අවසානයේ ඔහු පත්වූයේ, සංගීතමය තනතුරක් ලෙස බැලූ බැල්මට නොපෙනුණ ද සිංහල සංගීත ක්ෂේත්රයේ වඩාත්ම තීරණාත්මක බලපෑමක් එල්ල කළ එක් සුවිශේෂී තනතුරකටය. එනම්, ශ්රී ලංකා ගුවන් විදුලි සංස්ථාවේ සිංහල සේවා අධ්යක්ෂ ධුරයටයි. 1977 සහ 1989 අතර කාලය තුළ යම් සිංහල ගීතයක් පටිගත කිරීමට, ශ්රේණිගත කිරීමට හෝ ප්රචාරය කිරීමට අවශ්ය වූයේ නම්, ඒ සියල්ල සිදුවූයේ ඔහුගේ දෙපාර්තමේන්තුව හරහාය.
කොස්ගොඩදී බැලූ කේන්ද්රය
අගම්පොඩි හරීන්ද්රනාත් චිත්රානන්ද මෙන්ඩිස් අබේසේකර 1930 මාර්තු 7 වන දින ගාල්ල දිස්ත්රික්කයේ කොස්ගොඩ මුහුදුබඩ ගම්මානයේදී උපත ලැබීය. ගමේ ගම්මුලාදෑනි වූ අගම්පොඩි ලුවිස් මෙන්ඩිස් අබේසේකර සහ දෙගිරි රොස්ලින් හෙන්රි ද සොයිසා දම්පතීන්ගේ එකම දරුවා වූයේ ඔහුය. ඥාතියෙකු වූ ආනන්ද රාජකරුණා කිවිඳාණන් මේ බිළිඳාගේ කේන්ද්රය බලා, කවදා හෝ දිනෙක මේ දරුවා මුළු රටේම ගෞරවයට පාත්ර වෙමින් තම උපන් ගමට මහත් කීර්තියක් ගෙනෙනු ඇතැයි අනාවැකි පළ කළ බව පවුලේ පැරණි කතාවල සඳහන් වේ. 'චිත්රානන්ද' යන නම තබන ලද්දේ ඔහුගේ මාමා කෙනෙකු විසිනි.
කොස්ගොඩ සිංහල පාසලෙන් මූලික අධ්යාපනය ඇරඹූ ඔහු, නව හැවිරිදි වියේදී කොළඹ නාලන්දා විද්යාලයට ඇතුළත් කරනු ලැබීය. එහිදී විවාද කණ්ඩායමේ සාමාජිකයෙකු වූ ඔහු, සංස්කෘතික සංගමයට එක්වූ අතර, ජ්යෙෂ්ඨ ශිෂ්යභට බළකායේ කෝප්රල්වරයෙකු ලෙසද කටයුතු කළේය. තවද, පාසල් වියේදීම තම ගුරුභවතුන් වූ යූ. ඒ. එස්. පෙරේරා (සිරි අයියා) මහතාගේ මඟපෙන්වීම යටතේ සරසවි ගීතය නමින් සිය ප්රථම කාව්ය සංග්රහයද පළ කළේය. පසුකලෙක ඔහු සමඟ එක්ව සිංහල ගුවන්විදුලි ක්ෂේත්රය මෙහෙයවූ ප්රබලයින් දෙදෙනෙකු ඔහුගේ පන්ති සගයෝ වූහ. ඒ, පසුකලෙක ශ්රී ලංකා ගුවන් විදුලි සංස්ථාවේ අධ්යක්ෂ ජනරාල් ධුරයට පත් රිජ්වේ තිලකරත්න සහ ප්රවීණ නිවේදක හා ගීතරචක කරුණාරත්න අබේසේකර යන දෙපළයි.
1949 දී මැණික්කඩවර ගම්බද පාසලක කෙටි කලක් ඉංග්රීසි ගුරුවරයෙකු ලෙස සේවය කළ ඔහු, අනතුරුව රෙජිස්ට්රාර් ජනරාල් දෙපාර්තමේන්තුව, රාජ්ය භාෂා කොමිසම සහ රාජ්ය භාෂා කාර්යාංශය යන ආයතනවල සේවය කළේය. ඒ අතරතුර, 1950 පමණ සිට ආරාධිතයෙකු ලෙස ලංකා ගුවන්විදුලි සේවය වෙනුවෙන් කවි, නාට්ය සහ විශේෂාංග වැඩසටහන් නිෂ්පාදනය කිරීමටද ඔහු දායක විය.
ආයතනයේ පියගැටපෙළ නැඟීම
1956 අගෝස්තු 6 වන දින ඔහු වැඩසටහන් සම්පාදකයෙකු ලෙස ගුවන්විදුලියේ ස්ථිර කාර්ය මණ්ඩලයට එක්විය. ඔහු පා තැබූ කාමරයේ එකල සේවය කළේ මඩවල එස්. රත්නායක, මහගම සේකර, කේ. ඒ. ඩබ්ලිව්. පෙරේරා සහ පී. වැලිකල වැනි දැවැන්තයන්ය — මොවුන් එක්ව සිංහල ගීතයේ ස්වරූපය මුළුමනින්ම අලුතින් ලියා තැබූ පිරිසක් විය.
ඔහු උසස්වීම් ලැබුවේ ගුවන්විදුලි සේවයේ වැඩි ආටෝපයක් නොතිබූ, එහෙත් වඩාත්ම ඵලදායී අංශය හරහාය. 1958 ජනවාරි සිට ගැමි සේවයේ නිෂ්පාදකවරයෙකු ලෙසද, 1962 ජූලි සිට විධායක නිෂ්පාදකවරයෙකු ලෙසද කටයුතු කළ හෙතෙම, අධ්යාපන සේවයේ ප්රධානියා ලෙසත්, අනතුරුව 1963 ඔක්තෝබර් සිට ගැමි සේවා ප්රධානියා ලෙසත් පත්විය. එහිදී ඩඩ්ලි සේනානායක අග්රාමාත්යවරයාගේ යුගයේදී ගැමි ජනතාව වෙනුවෙන් සම්පාදනය කළ ගොවි ජය හඬ වැඩසටහන මෙහෙයවූයේ ඔහු විසිනි. එය එකල ලංකාවේ ගැමි ජනතාව අතර අතිශය ජනප්රියත්වයට පත් වූ අතර, එහි සම්මාන ප්රදානෝත්සවවල ප්රධාන නිවේදකයා ලෙස කටයුතු කළේද අබේසේකරයන්ය. 1960 දී කොළඹ ක්රමය යටතේ ඕස්ට්රේලියානු විකාශන සංස්ථාවේ (ABC) ලද පුහුණුවකින් පසු, ලංකාව තුළ ප්රාදේශීය ගුවන්විදුලි සේවා ආරම්භ කළ යුතු යැයි ඔහු 1961 දී යෝජනා කළේය. පසුකලෙක බිහිවූ රජරට, මහනුවර සහ රුහුණු සේවාවන් බිහිවූයේ එම සංකල්පයේ ප්රතිඵලයක් වශයෙනි. සජීවී විස්තර විචාරකයෙකු ද වූ ඔහුගේ හඬින් මහනුවර ඇසළ පෙරහැර විස්තර විචාරය ප්රචාරය වූ ආකාරය පැරණි ශ්රාවකයින්ගේ මතකයේ අදටත් රැඳී පවතී.
ඉන්පසු වසර තුනක කාලයක් මුළුල්ලේ නිහඬතාවක් පැවතිණි. අබේසේකර පදනම විසින් සකස් කරන ලද ඔහුගේ චරිතාපදානයේ සඳහන් වන්නේ, දේශපාලන පළිගැනීම් හේතුවෙන් 1972 සිට 1975 දක්වා කාලය තුළ ඔහුට ගුවන්විදුලි සංස්ථාවෙන් ඉවත්ව සිටීමට සිදුවූ බවත්, යළි 1975 මැයි 4 වන දින ප්රකාශන අංශයේ ප්රධානියා ලෙස ඔහු නැවත සේවයට බඳවා ගත් බවත්ය. එය කෙටි සටහනක් පමණක් වුවද, ආණ්ඩු පෙරළි හමුවේ සිය තනතුරු අහිමි වූ එවකට පරපුරේ ගුවන්විදුලි ශිල්පීන් අතරට ඔහුද එක්ව සිටි බව එයින් පැහැදිලි වේ.
සිංහල සේවා අධ්යක්ෂ ධුරය
1977 ඔක්තෝබර් 5 වන දින ඔහු සිංහල සේවා අධ්යක්ෂ ධුරයට උසස් කරනු ලැබූ අතර, 1989 අගෝස්තු 5 වන දින විශ්රාම යන තෙක්ම එම ධුරය දැරීය.
මුළු රටකම ශ්රව්ය සංස්කෘතිය හැඩගස්වනු ලැබුවේ මේ තනතුර විසිනි. සංගීත අංශය මෙන්ම හින්දි සේවයද පැවතියේ සිංහල සේවා අධ්යක්ෂවරයා යටතේය. එබැවින් ශිල්පීන්ගේ හඬ පරීක්ෂණ පැවැත්වීම, ඔවුන් ශ්රේණිගත කිරීම, නව ගීත නිර්මාණය කරවීම සහ ප්රචාරය කරන්නේ මොනවාදැයි තීරණය කිරීමේ සමස්ත ක්රියාවලියම පාලනය වූයේ මේ එක් කාර්යාලයක් කේන්ද්ර කරගනිමිනි. ශ්රී ලංකාවේ 'සරල ගී' සම්ප්රදාය ගොඩනැඟුණේ වාණිජ වෙළෙඳපොළක් මඟින් නොවේ; එය රාජ්ය ගුවන්විදුලියක් සහ කමිටු මඟින් සකස් කරනු ලැබූවක් වූ අතර, වසර දොළහක් පුරා එම ක්රියාවලියේ ප්රධානියා ලෙස මූලාසනය දැරුවේ අබේසේකරයන්ය. සමන් අතාවුදහෙට්ටි, කේ. ඩී. කේ. ධර්මවර්ධන, පාලිත සමරසිංහ සහ ආරියදාස පීරිස් වැනි ප්රවීණයන් කාර්ය මණ්ඩලයේ සේවය කළ ඒ යුගය, ගුවන්විදුලියේ ස්වර්ණමය යුගයක් ලෙස සමකාලීනයෝ සිහිපත් කරති. දක්ෂතාවක් ඇති ඕනෑම අයෙකු වෙනුවෙන් ගුවන්විදුලියේ දොරගුළු විවෘතව තැබිය යුතුය යන්න එකල ඔහුගේ ප්රකාශිත ප්රතිපත්තිය විය.
ඔහුගේ ස්වතන්ත්ර ගීත නිර්මාණ
මෙහි ඇති සුවිශේෂී කරුණ නම්, අන්යයන්ගේ ගීත ශ්රේණිගත කළ මේ මිනිසා විසින්ම අතිශය ජනප්රිය ගීත රාශියක් රචනා කරනු ලැබීමයි.
ඔහුගේ වඩාත්ම ප්රකට ගීත නිර්මාණය වන්නේ සාමියා බිරිඳගේ දෙවියාය චිත්රපටය සඳහා එච්. ආර්. ජෝතිපාලයන් ගැයූ කොතැනක සිටියත් ඔබ මෙලොවේ (හෝ කොතැනක හිටියත්) ගීතයයි. මීට අමතරව ජෝතිපාලයන් ගැයූ සුප්රකට අවුරුදු ගීයක් වූ කිරි ඉතිරේවා නව වසරේ සහ කීවෙමි ඔබහට යන ගීතද ඔහුගේ පද රචනාය. සරත් දසනායකයන්ගේ සංගීතයට මිල්ටන් මල්ලවාරච්චි ගැයූ ඔබ දැන් කීවත් කඳුළු සලා සහ සිනාරැල්ල සිසි කිරණේ යන ගීතද චිත්රානන්දයන් අතින් ලියැවුණු නිර්මාණයන්ය. කාන්ති වක්වැල්ල ගැයූ සිහිල් සුළං රැල්ල මෙන්ම බැතිබර සුගත තථාගත ගීතයද ඔහුගේ පද රචනයන් විය.
ඔහුගේ බෞද්ධ හා ආගමික ගී පද රචනා අතරින් දයාරත්න රණතුංගයන් ගැයූ ජය සිරි මහා බෝධි ගීතය අතිමහත් ජනාදරයට පාත්ර වූ අතර, 1982 දී පළවූ ඔහුගේ ගීත සියයක එකතුවක් රැගත් කෘතිය නම් වූයේද එම ගීතයෙනි. නීලා වික්රමසිංහ සහ ටී. එම්. ජයරත්න ගැයූ විල්වල මල් පොකුරු පොකුරු, එඩ්වඩ් ජයකොඩි ගැයූ මා ඉපදුණ මගේ රටට සේවය කරලා සහ නිදහස ගැන කවි ලියන්න වැනි ගීතද ඔහුගේ පන්හිඳෙන් බිහිවිය. ලතා වල්පොල, මොහිදීන් බෙග් සහ අමරා රණතුංග ඇතුළු ප්රවීණ ගායන ශිල්පීහු රැසක් ඔහුගේ පද ගායනා කළහ. 1950 දශකයේ අගභාගයේ සිට සිනමාවටද ගීත රචනයෙන් දායක වූ හෙතෙම සිරිමලී (1959), නළඟන (1960), පිරිමියෙක් නිසා (1960), සුවිනීත ලාලනී (1961) සහ සුදෝ සුදු (1965) වැනි චිත්රපට සඳහා ගීත රචනා කළ අතර, ඊට අමතරව චිත්රපට කිහිපයක තිර රචනය සහ දෙබස් ලිවීමෙන්ද දායක විය.
අගනුවර තරුණ කවි සමාජය සහ නික්මයාම
කවිය ඔහුගේ ජීවිතයේ නොවෙනස්ව පැවති නිරන්තර බැඳීම විය. 1935 දී කොළඹ වික්ටෝරියා උද්යානයේ ගසක් යට රැස්වූ තරුණයන් සත්දෙනෙකු — පී. බී. අල්විස් පෙරේරා ද ඒ අතර විය — විසින් අගනුවර තරුණ කවි සමාජය හෙවත් 'අතකස' ආරම්භ කරන ලදී. එය සරල, විරිත්ගත, සුන්දර භාෂා රටාවකින් යුත් කොළඹ යුගයේ කාව්ය සම්ප්රදාය සහ විශේෂයෙන්ම සභා මැද ක්ෂණිකව කවි බැඳීමේ 'හිටිවන කවි' කලාව ප්රචලිත කිරීමෙහිලා පුරෝගාමී කාර්යභාරයක් ඉටු කළේය.
අබේසේකරයන් එහි සභාපති ධුරයට පත්ව සිය මරණය තෙක්ම එම ධුරයේ කටයුතු කළේය. ඔහු එම ධුරයට පත්වූ වර්ෂය පිළිබඳ මූලාශ්රවල සුළු වෙනස්කම් දක්නට ලැබෙන අතර, ඉංග්රීසි විකිපීඩියාවේ එය 1979 ලෙසත්, පදනමේ ඉතිහාස සටහන්වල 1980 සිට වසර දොළහක් ලෙසත් දැක්වේ. ඔහුගේ නායකත්වය යටතේ අතකස සංවිධානය මාතලේ සිට ඇඹිලිපිටිය දක්වා දිස්ත්රික් ශාඛා පිහිටුවූ අතර, පාර්ලිමේන්තුව මඟින් එය ප්රසිද්ධ පුණ්යායතනයක් ලෙස ප්රකාශයට පත් කරන ලදී. 1985 ජූනි 25 වන දින ඇඹිලිපිටියේදී සමරු මුද්දරයක් නිකුත් කරමින් එහි ස්වර්ණ ජයන්තිය (50 වන සංවත්සරය) සමරනු ලැබීය. 1984 දී ඔහු කවියන් වෙනුවෙන්ම වූ කවි සුවඳ පුවත්පත යළි ආරම්භ කළේය.
ඔහු වෙත ගෞරව සම්මාන නොමඳව ගලා ආවේය. ඔහුගේ 35 වසරක නිර්මාණ කාර්යය අගයමින් උපන් ගමේ සංවිධානය කෙරුණු උපහාර උළෙලකදී 1982 දී ඔහුට සාමදාන විනිශ්චයකාර (JP) ධුරයක් පිරිනමන ලදී. සංස්කෘතික කටයුතු අමාත්යාංශය විසින් ඔහුගේ කාව්ය පුෂ්පාංජලී සහ සමනල මහිම යන කෘති සඳහා රාජ්ය සාහිත්ය සම්මාන පිරිනමන ලදී (පදනමේ වාර්තාවල මෙම සම්මාන 1984 සහ 1987 ලෙස දැක්වෙන අතර, විකිපීඩියා ග්රන්ථ නාමාවලියෙහි ඒවා 1983 සහ 1986 ප්රකාශන වර්ෂයන්ට අදාළව දක්වා ඇත). 1984 අගෝස්තු මාසයේදී යුගෝස්ලාවියාවේ පැවති ස්ට්රූගා කාව්ය මහෝත්සවයේදී කවිය සහ කාලය පිළිබඳ පර්යේෂණ පත්රිකාවක් ඉදිරිපත් කළ ඔහුට, 1991 පෙබරවාරියේදී එවකට අග්රාමාත්ය ඩී. බී. විජේතුංග මහතා විසින් 'කිවිපති' ගෞරව නාමය පිරිනමනු ලැබීය.
ගුවන්විදුලි සංස්ථාවෙන් විශ්රාම ලබා වසර තුනකට පසු, 1992 දී ඔහු අභාවප්රාප්ත විය. කිසිදු මූලාශ්රයක ඔහුගේ මරණය සිදුවූ නිශ්චිත දිනයක් හෝ මාසයක් සඳහන් නොවේ. ගීත නාමාවලියකට වඩා ඔබ්බට ගිය, පියවි ඇසට ක්ෂණිකව හසුනොවන මහා දායාදයක් ඔහු අපට ඉතිරි කර ගියේය; එනම් සමස්ත රටකටම ගුවන්විදුලියෙන් ඇසුණු සිංහල ගීත ක්ෂේත්රයේ හැඩතල තීරණය කළ එක්තරා විධිමත් පද්ධතියකි. ඒ සියල්ල කාර්යාල කාමරයක් තුළ හිඳ තීරණය කළේ, යමෙකු ඇරයුම් කළහොත් එසැණින් ඕනෑම මොහොතක කවියක් ගෙතීමට තවමත් සමත්කම් දැක්වූ සොඳුරු කවියෙකි.