1950 පමණ කාලයේ දී එක්තරා තරුණ ගුවන්විදුලි ගායකයෙකු කුරුල්ලන් මැරීම නතර කරන ලෙස දරුවන්ගෙන් අයැදින ගීතයක් පටිගත කළේ ය. ආර්. එන්. එච්. පෙරේරා විසින් රචනා කරන ලද පින් සිදුවන්නේ නම් වූ එම ගීතය, හුදු දේවස්ථාන ගීතිකාවක් හෝ ප්රේම ගීතයක් නොව, හදවතින් ම නැගුණු ආයාචනයක් විය. සිරිල් ටියුඩර් ප්රනාන්දු (Cyril Tudor Fernando) නාමය රට පුරා ප්රකට කළ ප්රථම ගීත තැටිය වූයේ එයයි. වසරක් හෝ දෙකක් ගත වන්නටත් මත්තෙන්, එම හඬට පෙම් බැඳි බදුල්ලේ තරුණියක ඔහු වෙත ලිපි ලියන්නට පටන් ගත් අතර, පසුව ඇය ඔහුගේ අතගත්තා ය.
සී. ටී. ප්රනාන්දු තම සංගීත ජීවිතය කැප කළේ එකල කිසිවෙකුත් බලාපොරොත්තු නොවූ අන්දමේ නවමු අත්හදා බැලීමක් වෙනුවෙනි. බටහිර පොප් ගීතයේ තාලය, සුසංයෝගය (harmony), ජෑස් ලක්ෂණ සහ විද්යුත් සංගීත භාණ්ඩ භාවිතය උකහා ගත් හෙතෙම, ඒ ඇසුරින් අඹ ගස්, ගමේ පැල්පතේ ලාම්පු එළිය සහ කොහෝ හඬ ගැන ගායනා කළේ ය. මෙරට පොප් සංගීතය නමින් අද අප හඳුනන සම්ප්රදාය බිහිවීමේ නිමිත්ත වූයේ ඔහුගේ එම නිර්මාණශීලී ප්රයත්නයයි.
නාවලපිටිය සහ ගීතිකා කණ්ඩායමේ ගැටවරයා
ඔහු උපන්නේ 1921 ජනවාරි 28 වැනිදා ය. ඔහු උපන් නිශ්චිත ස්ථානය පිළිබඳව මූලාශ්රයන්හි සුළු මතභේදයක් පවතී. ප්රමුඛ පෙළේ සිනමා පුවත්පතක් වූ සරසවිය පුවත්පත ඔහුගේ උපන් ස්ථානය දෙහිවල උයන පාර ලෙස සඳහන් කරන අතර, ඩේලි නිවුස් (Daily News) පුවත්පත දක්වන්නේ මොරටුවේ කඩලාන ප්රදේශයයි. මේ දෙක ම මුහුදුබඩ කතෝලික පරිසරයන් වුව ද, ඔහු හැදී වැඩුණේ කඳුකරයේ නාවලපිටිය නගරයේ වන අතර අධ්යාපනය ලැබුවේ එහි ශාන්ත මේරි විද්යාලයෙනි.
පසුකාලීනව ඔහු සංගීත ක්ෂේත්රය තුළ කළ සියලු දේ පිළිබඳ මූලික ලකුණු පාසල් වියේදී ම ඔහු තුළින් ප්රකට විය. කථිකත්වය සඳහා රන් පදක්කමක් ද ඇතුළුව වාග්චාතුර්යය, ගායනය සහ නාට්ය සඳහා ත්යාග දිනාගත් ඔහු, දේවස්ථාන ගීතිකා කණ්ඩායමේ ගායනයෙහි යෙදුණු අතර පාසල් නාට්යවල ද රඟපෑවේ ය. දේවස්ථාන ගීතිකා කණ්ඩායම මෙහිදී වඩාත් වැදගත් වන්නේ, එකල ඉන්දියානු ආභාසය ලත් ගුවන්විදුලි සම්ප්රදායෙන් කිසිසේත් උගන්වනු නොලැබූ බටහිර සුසංයෝගය (Western harmony), කොටස් වශයෙන් ගායනා කිරීම (part-singing) සහ ඕගනයක නාදයට අනුකූලව හඬ පාලනය කරගැනීම වැනි දෑ එකල පරම්පරාවේ සිංහල ගායකයෙකුට ප්රගුණ කිරීමට ඉඩ සැලසුණේ එහිදී බැවිනි.
දෙවන ලෝක යුද සමයේදී කොළඹ ඒ.ආර්.පී. (A.R.P.) පණිවුඩ සේවයේ ගීතිකා කණ්ඩායම් භාරකරු ලෙස කටයුතු කළ ඔහු, 'ග්රෑන්ඩ් කැබරේ' (Grand Cabaret) සංදර්ශන හා එක්ව යුද හමුදා භටයන් පිනවීම සඳහා ගායනයෙහි යෙදුණේ ය. නැටුම් වාද්ය වෘන්ද, ජෑස් ශෛලීන් සහ උපදෙස් ලබනවාට වඩා හුදු විනෝදාස්වාදය අපේක්ෂා කළ ප්රේක්ෂකාගාරයක් ඉදිරියේ ගායනය කිරීමෙන් ලැබූ එම අත්දැකීම ද බටහිර සංගීතය පිළිබඳ සුවිශේෂී ප්රායෝගික පුහුණුවක් විය.
1946 දී ලංකා ගුවන්විදුලි සේවයේ පළමු ශ්රේණියේ ශිල්පියෙකු ලෙස පරීක්ෂණයෙන් සමත් වූ ඔහුගේ ප්රථම ගුවන්විදුලි ගීතය වූයේ සවස් කල ඇළේ ගීතයයි. ඉන්පසු පින් සිදුවන්නේ ගීතය බිහි වූ අතර, මුළු රටේ ම අවධානය ඔහු වෙත යොමු විය.
නවමු ආරක ගීතයක්
1952 දී කාගිල්ස් සමාගම යටතේ පැවති HMV සමාගමේ අනුබද්ධ ආයතනය සමඟ වාණිජ ශිල්පියෙකු ලෙස ගිවිසුම්ගත වූ ඔහු පිළිබඳ වැදගත්ම කරුණ මෙහිදී ඉස්මතු වේ. එනම්, තම ගීත බොහෝමයක තනු ඔහු විසින් ම නිර්මාණය කරනු ලැබීමයි. හින්දි චිත්රපට තනුවක් ගෙන ඊට සිංහල වචන ගැළපීම — හෙවත් උපහාසාත්මකව හැඳින්වුණු පරිදි "වචන දැමීම" — සම්මත පිළිවෙතක්ව පැවති යුගයක, තමාගේ ම තනු නිර්මාණය කළ ගායකයෙකුගේ ආගමනය සැබැවින් ම විප්ලවීය සංසිද්ධියක් විය.
ඔහු නිර්මාණය කළ ගීත හුදු සරල ගී හෝ බයිලා ගණයට අයත් නොවිණි. 2018 දී ඩේලි මිරර් පුවත්පතේ පළ වූ විවරණයක සඳහන් වූ පරිදි, "ඔහු මේ දෙඅංශයෙන් ම අංග උකහා ගෙන, ඒවා බටහිර පොප් රිද්ම, තනු සහ ස්වර රටා සමඟ මිශ්ර කර, ජෑස් ලක්ෂණ ද මුසු කරමින් අපට සම්පූර්ණයෙන්ම නව ආරක ගීතයක් නිර්මාණය කර දුන්නේ ය; මේ සියල්ල බටහිර සංගීත භාණ්ඩවලින් හැඩගන්වන ලදී. ඒ, ගුවන්විදුලි ක්ෂේත්රයේ ප්රභූ පැලැන්තිය විසින් බටහිර සංගීත භාණ්ඩ හෑල්ලුවට ලක් කළ යුගයක ය. මෙවන් ආරක් මින් පෙර කිසිවෙකුත් අසා තිබුණේ නැත."
ඊට සාක්ෂි සපයන්නේ ඔහුගේ ම ගීත තැටි ය. බර බාගේ, අම්බිලි මාමේ, සුවඳ රෝස මල් නෙලා, ලෝ අඩ නින්දේ, අඹ රුක් සෙවනැල්ලේ, බිළිඳා නැළවේ, දිළිඳු පැලේ ගම්මානේ, මා බාල කාලේ, හෙළ ජාතික අභිමානේ වැනි ගීත ඊට නිදසුන් ය. ඒවායේ තේමාවන් ගැමි හා සරල විය — මල් පැණි උරන බඹරුන්, සඳ එළිය, නැළවිලි ගී, දිළිඳු පැල්පත් ආදිය ඒ අතර විය — එහෙත් ඒවා ඉදිරිපත් කළ සංගීතමය පසුබිම හා සංයෝජනය ඊට හාත්පසින් ම වෙනස්, නවීන මුහුණුවරක් ගත්තේ ය.
සරසවිය පුවත්පත ඔහු අතින් සිදු වූ සුවිශේෂී මූලාරම්භයන් කිහිපයක් ම සඳහන් කර ඇත: බොසා නෝවා (bossa nova) රිද්මයක් ඇසුරින් නිර්මාණය වූ ප්රථම සිංහල ගීතය ලෙස සීගිරි සුකුමාලියේ ගීතය ද, ප්රථම සිංහල රොක් ඇන්ඩ් රෝල් (rock and roll) ගීතය ලෙස රන්වන් රන් කෙඳි ගීතය ද, පෝලන්ත තනුවක් ආශ්රයෙන් බිහි වූවක් ලෙස බේරෙන පැණි බිඳු ගීතය ද, ඉංග්රීසි ගීතයක ආර රැගත් ගීතයක් ලෙස සැළලිහිණි කොවුල් හඬ ගීතය ද ඔවුහු හඳුන්වති. එවැනි ප්රකාශ සනාථ කරගැනීම තරමක් අසීරු වුව ද, ඔහුගේ නිර්මාණ චාරිකාවේ දිශානතිය පිළිබඳව කිසිවෙකුටත් තර්කයක් නැත.
මෙම සුවිශේෂී සංගීත නාදය පිටුපස සිටියේ, ඔහුගේ ගීතාවලියෙන් වැඩි කොටසක සංගීත සංයෝජනය මෙහෙයවූ හවායන් ගිටාර් පුරෝගාමියෙකු වූ පැට්රික් දෙනිපිටිය (Patrick Denipitiya) ය; බී. එස්. පෙරේරා ද ඔහු වෙනුවෙන් තනු නිර්මාණය කළේ ය. ආර්. එන්. එච්. පෙරේරා, කරුණාරත්න අබේසේකර, සරත් විමලවීර, සුසිල් සේනාධීර සහ ලලිත් එස්. මෛත්රීපාල වැනි එකල සිංහල ගුවන්විදුලි ගීත සාහිත්යයේ හැඩතල තීරණය කළ ප්රමුඛ පෙළේ ගීත රචකයෝ රැසක් ඔහු වෙනුවෙන් පද රචනයෙන් දායක වූහ.
යුග ගායනා
සී. ටී. ප්රනාන්දුගේ ජනප්රියත්වයේ අනෙක් අර්ධය රැඳී තිබුණේ ඔහු සමඟ යුග ගායනයට එක්වූ ශිල්පීන් තුළ ය. ඔහුගේ කටහඬ ටෙනර් (tenor) හඬකට වඩා බැරිටෝන් (baritone) හඬ පරාසයකට සමීප වූවක් වූ අතර, උස් ස්වර පරාසවලදී පවා පැහැදිලි හික්මවීමකින් යුක්ත විය. ඊට ප්රතිවිරුද්ධව, රුක්මණී දේවියගේ දීප්තිමත් සොප්රානෝ (soprano) හඬ කිසිදු සීමාවකින් තොරව නිදහසේ ගලා ගියේ ය. ඔවුන් දෙදෙනා එක්ව ගැයූ පුන්සඳ හිනැහෙන්නේ සහ මල්බර හිමිදිරියේ පිපුණේ යන ගීත මෙරට වැඩිම වාර ගණනක් යළි නිකුත් කෙරුණු සිංහල යුග ගීත අතරට ගැනේ. ලතා වල්පොල සමඟ සැළලිහිණි කොවුල් හඬ ඇතුළු ගීත කිහිපයක් ම පටිගත කළ ඔහු, චන්ද්රා ද සිල්වා සහ ඇන්ජලින් ගුණතිලක සමඟ ද නිරන්තරයෙන් යුග ගී ගැයුවේ ය.
ඔහුට තම බිරිඳ වූ බදුල්ලේ ධනවතී ගුණසේකර මුණගැසුණේ 1951 වසරේදී ය. ගුවන්විදුලියෙන් ඇසුණු ඔහුගේ හඬට ප්රිය කළ ඇය — ඇගේ ප්රියතම ගීතය වූයේ පින් සිදුවන්නේ ය — ඔහු වෙත ලිපි ලියන්නට වූවා ය. ඇගේ දෙමව්පියන්ගේ විරෝධය මධ්යයේ වුව ද, ලතා වල්පොලගේ ද සහාය ඇතිව ඔවුහු විවාහ වූහ. 1952 දී උපන් ඔවුන්ගේ පුත් ප්රියන්ත ප්රනාන්දු ද දක්ෂ ගායකයෙකු බවට පත්ව දශක සතරක් පුරා තම පියාගේ ගීත උරුමය ඉදිරියට ගෙන ගියේ ය. පසුව ප්රියන්තගේ පුත් තිසර ද ගායනයට පිවිසෙමින් එම සංගීත පරම්පරාව තෙවැනි පරපුර දක්වා දිගු කළේ ය.
වේදිකාව, සිනමාව සහ විදේශ සංචාර
ගායනයට අමතරව රංගනයෙහි ද යෙදුණු සී. ටී. ප්රනාන්දු, දෙයියන්ගේ රටේ චිත්රපටයේ පෙනී සිටිමින් විරිඳු ගායනයක් ඉදිරිපත් කළ අතර ආචාර්ය ලෙස්ටර් ජේම්ස් පීරිස්ගේ ගම්පෙරළිය චිත්රපටයේ මඟුල් කපුවාගේ චරිතය නිරූපණය කළේ ය. වේදිකාව දෙස බලන විට, ජේ. ඩී. ඒ. පෙරේරාගේ 1947 සිරිසඟබෝ නාට්යයේ ගැමියෙකුගේ චරිතයක් රඟපෑ හෙතෙම, ජෝන් ද සිල්වාගේ ශ්රී වික්රම නාට්යයේ යළි නිෂ්පාදනයක "මාර දඩයමෙක්" ගීතය ගැයූ අතර චිත්රසේනයන්ගේ විදුර නාට්යයේ ද රඟපෑවේ ය. ඔහුගේ වඩාත් ම ජනප්රිය සිනමා ගීතය වූ මී වදයකි ජීවිතේ ගීතය ඇතුළත් වූයේ 1969 තිරගත වූ කවුද හරි චිත්රපටයට ය. එය කරුණාරත්න අබේසේකරයන්ගේ පද රචනයක් වූ අතර සංගීතවත් කළේ සිසිර සේනාරත්න විසිනි.
1959 සහ 1960 වසරවලදී ඔහු මෙරට ජනප්රියතම ගායකයා ලෙස සම්මානයට පාත්ර විය. 1960 සිට 1966 දක්වා ගල්කිස්ස හෝටලයේ 'ලිට්ල් හට්' (Little Hut) හි ද, පසුව ගෝල්ෆේස් හෝටලයේ 'කොකනට් ග්රෝව්' (Coconut Grove) හි ද නිත්ය ගායකයෙකු ලෙස සංගීතය සැපයූ ඔහු, 1967 දී ශ්රී ලාංකික ශිල්පියෙකු තම වාද්ය වෘන්දය ද සමඟ සිදුකළ ප්රථම විදේශ සංචාරය ලෙස සැලකෙන සංචාරය ආරම්භ කළේ ය. පැට්රික් දෙනිපිටිය සහ ඔහුගේ සංගීත කණ්ඩායම (Patrick Denipitiya and his Combo) සමඟ එක්ව එක්සත් රාජධානිය, ප්රංශය, ඉතාලිය, ස්විට්සර්ලන්තය සහ ස්පාඤ්ඤය පුරා මාස හයක කාලයක් එම සංචාරය පැවැත්විණි. ලන්ඩනයේ පොදුරාජ්ය මණ්ඩලීය ආයතනයේ (Commonwealth Institute) ගායනා කළ ප්රථම ලාංකික ගායකයා වූයේ ද ඔහු ය. ඔහුගේ The Golden Voice of C. T. Fernando නම් දීර්ඝ ධාවන (LP) තැටිය සහ 1975 දී නිකුත් වූ Sigiri Sukumaliye කෙටි ධාවන (EP) තැටිය ඔහුගේ දිවියේ අවසානය තෙක් ම ඔහුගේ ගීත ජනතාව අතර රඳවා තැබීමට සමත් විය.
අවසන් රැය
1977 ඔක්තෝබර් 17 වැනි දින රාත්රියේ සංගීත ප්රසංගයකින් පසු මැදියම් රැයේ දෙහිවල පිහිටි තම නිවසට පයින් ම පැමිණි ඔහු, පපුවේ සුළු වේදනාවක් දැනෙන බව බිරිඳට පැවසී ය. අසල්වැසියෙකු වූ අයිවෝ මාටින්ස් විසින් ඔහුව වහා කළුබෝවිල රෝහල වෙත රැගෙන ගිය ද, එහිදී සිහිසුන් වූ හෙතෙම හෘදයාබාධයකින් එදින ම මෙලොවින් සමුගත්තේ ය. එවිට ඔහුගේ වයස අවුරුදු පනස් හයක් පමණි.
එහෙත් ඔහුගේ ගීත ඔහු සමඟ නික්ම නොගියේ ය. අදටත් ශ්රී ලාංකේය ගුවන්විදුලි නාලිකාවලින් දිනපතා ඇසෙන, මංගල උත්සවවලදී නිරන්තරයෙන් ගැයෙන ඒ ගීත, ඔහු මියයන විට මෙලොව උපත ලබා නොසිටි පසුකාලීන පරම්පරාවල ශිල්පීන් විසින් ද යළි යළිත් ගායනා කරනු ලබයි. ක්ලැරන්ස් විජේවර්ධනයන්ගේ විදුලි ගිටාර් නාදයේ සිට 1990 දශකයේ යුග ගායනා දක්වා විහිදී ගිය සමස්ත සිංහල පොප් සංගීත සම්ප්රදාය ම ගමන් කරන්නේ එදා ඔහු විසින් හෙළිපෙහෙළි කරන ලද එම මාවතේ ය.