ඔහුගේ දෙමවුපියන් ඔහුට තැබූ නම වූයේ ආරියසේන අර්සුබෝධ යන්නයි. සංස්කෘතයෙන් සිංහලයට එක් වූ සෑම අක්ෂරයක්ම ඉවත් කර, භාෂාවේ පැරණි, සරල හෙළ වදන්වලින් යළි ගොඩනඟමින් ඔහු විසින්ම තම නම ‘අරීසෙන් අහුබුදු’ ලෙස වෙනස් කරගන්නා ලදී. ව්යාකරණමය මූලධර්මයක් වෙනුවෙන් තමාගේ නම පවා වෙනස් කරගන්නා මිනිසෙකු තම ජීවිතය කැප කරන්නේ කුමකටදැයි කල්තියාම පැහැදිලි කරයි. අහුබුදු සිය මුළු ජීවිතයම කැප කළේද ඒ වෙනුවෙනි: එනම් සිංහල බසට නියම සිංහල හඬක් ලබා දීම උදෙසාය.
කොග්ගල පරිසරය සහ කුමාරතුංගයන්ගේ අවධානය දිනූ යොවුන් විය
ඔහු 1920 මාර්තු 18 වන දින දකුණු මුහුදු තීරයේ කොග්ගල ආසන්නයේ උපත ලැබීය. මූලාශ්රයන්හි ඔහුගේ උපන් ස්ථානය මලලග මුදියල්ලගහවත්ත හෝ මලලගම ගම්මානය ලෙස දැක්වේ. දෙවුන්දර දේවමණිමේන්ද්ර හෙරෝනිස් ද සිල්වා සහ වතුගෙදර ලයිසෝහාමි යුවළගේ දරුවන් තිදෙනාගෙන් දෙවැන්නා වූයේ ඔහුය.
1937 දී, දාහත් හැවිරිදි වියේදී, ඔහු අහංගම පියදිගම ශාරිපුත්ර විද්යාලයේ සිය ප්රථම ගුරු පත්වීම ලැබීය. ඒ වන විටත් ඔහු, එවකට ලංකාවේ තමා වඩාත්ම ගෞරව කළ එකම වියතාණන්ගේ අවධානය දිනාගැනීමට තරම් විශිෂ්ට කාව්ය නිර්මාණකරණයක නිරත වෙමින් සිටියේය. ඒ වියතාණන් අන් කිසිවෙකු නොව කුමාරතුංග මුනිදාසයන් වූ අතර, එතුමන් විසින් අහුබුදුන්ට ‘සුබස් පතින් කිවිති’ යන ගෞරව නාමය පිරිනමන ලදී.
හෙළ හවුලේ වාදභූමිය සහ එහි අරමුණ
අහුබුදුන්ගේ ගීත පද රචනා වටහා ගැනීමට නම් ඔහු බිහි වූ භාෂා ව්යාපාරය පිළිබඳ අවබෝධයක් තිබිය යුතුය. මන්ද යත්, ඔහුගේ භාෂා භාවිතය හුදු ආරයක වෙනසක් පමණක් නොව, පැහැදිලි දෘෂ්ටිමය ස්ථාවරයකි.
කුමාරතුංග මුනිදාසයන් යනු සියවස් ගණනාවක් තිස්සේ සංස්කෘත සහ පාලි භාෂාවලින් ණයට ගත් වදන් යටතේ ලිඛිත සිංහල බස වැළලී ගොස් ඇති බවත්, එහි නියම ව්යාකරණය සහ ඡන්දස් ශාස්ත්රය සොයාගත හැක්කේ දොළොස්වන සහ දාහත්වන සියවස් අතර ලියවුණු හෙළ සාහිත්යය (වියතුන් ‘එළු’ බස ලෙස හඳුන්වන) තුළින් බවත් විශ්වාස කළ වියත් ව්යාකරණඥයෙකු සහ කවියෙකි. එම පදනම මත පිහිටා භාෂාව ප්රවර්ධනය කිරීමටත්, එහි නූතන ව්යාකරණය ප්රතිසංස්කරණය කිරීමටත් 1941 දී ඔහු හෙළ හවුල පිහිටුවීය. එහි තේමා පාඨය වූයේ ‘බස, රැස (ජාතිය), දෙස (රට)’ යන්නයි. කුමාරතුංගයන් 1944 දී අභාවප්රාප්ත වුවද, ඔහු ඇරඹූ මේ භාෂා මතවාදය දිගටම පැවතුණි.
මෙම ව්යාපාරයේ සංගීතමය බලපෑම ක්ෂණික මෙන්ම අතිමහත් විය. එළු සඳැස් සම්ප්රදාය හේතුවෙන් සිංහල ගීත රචනයට හින්දි සිනමා ගීතවලින් ණයට නොගත්, ස්වදේශීය ඡන්දස් රිද්මයක් හිමි විය. සුනිල් සාන්තයන්ගේ 1946 ඓතිහාසික නිර්මාණයක් වූ ඕලු පිපීලා ගීතය මේ බලපෑමෙන් තොරව සිතාගත නොහැකිය. ඔහු සිංහල වදන් උච්චාරණය කළේ හින්දි ආරට නොව නිර්ව්යාජ සිංහල ආරට වන අතර, ඉන්දියාවෙන් සංගීතය හැදෑරූ ගායකයන් යොදන ගායනාලංකාර වෙනුවට ස්වරයෙන් ස්වරයට සරලව ගලායන ගායන විලාසයක් භාවිත කළේය. කුමාරතුංගයන්ගේ සමීපතම සගයා වූ රැපියෙල් තෙන්නකෝන්ගේ උපහාසාත්මක කාව්යයක් වූ වවුලුව ද කවියෙන් ගීතයට සංක්රමණය වූ සුවිශේෂී සන්ධිස්ථානයක් විය. අහුබුදු යනු මෙම හෙළ ව්යාපාරයේ වඩාත්ම ඵලදායී ගීත රචකයා වූ අතර, සිය ජීවිතයේ සැඳෑ සමය වන විට එහි ඉතිරිව සිටි අවසන් ප්රමුඛ හඬද විය.
පන්ති කාමරය තුළ ගෙවුණු වසර හතළිස් දෙකක්
ඔහු මූලිකවම ගුරුවරයෙකු වූ අතර ඉන්පසු කවියෙකු විය; නැතහොත් මේ දෙඅංශයම එකවර ප්රගුණ කළ අයෙකු විය. නුවරඑළිය ශුද්ධ වූ ත්රිත්ව විද්යාලයෙන් ඇරඹී, ගාල්ල මහින්ද විද්යාලය, මරදාන මහාබෝධි විද්යාලය සහ කටුගස්තොට ප්රදේශයේ කෙටි කලක් ද ඇතුළුව ඔහු වසර හතළිස් දෙකක් පුරා ගුරු වෘත්තියේ නිරත විය. ඔහුගේ දීර්ඝතම සේවා කාලය වාර්තා වූයේ ගල්කිස්ස සාන්ත තෝමස් විද්යාලයෙනි. නිදහසින් පසු ප්රභූ පාසල්වල සිංහල අධ්යාපනයට පෙර නොවූ විරූ ගෞරවයක් හා බැරෑරුම් බවක් ලබාදීමේ අරමුණින් ආර්. එස්. ද සේරම් විදුහල්පතිතුමන්ගේ ආරාධනයෙන් එහි එක් වූ ඔහු, 1952 සිට 1979 දක්වා වසර විසි නවයක් එහි සේවය කළේය. ඔහු පානදුර රාජකීය විද්යාලයේ පාසල් ගීතය ද රචනා කළේය.
ගුරු වෘත්තියේ යෙදෙන අතරතුර, 1947 දී ඔහු ‘එඩිය’ නමින් ළමා සඟරාවක් පළ කිරීම ආරම්භ කළේ දරුවන්ගේ එඩිතර බව හා ධෛර්යය වර්ධනය කිරීමේ අරමුණ පෙරදැරි කරගනිමිනි. 1946 සිට ඔහු නාට්ය රචනයට ද යොමු වූ අතර, වනරජ කුමරිය, හෙළ හැතිරිය, සක්විති රාවණ සහ ලෝකාන්තය සහ ගැට ඒ අතර විය. පසුව ඔහු මංගල කිංකිණි නම් ගුවන්විදුලි ගීත නාටකය ද නිර්මාණය කළේය.
‘ගිලෙම් ඔබේ ගුණ මූදේ’ සහ සෙසු අමරණීය ගී පද
ඔහුගේ වඩාත්ම ප්රකට ගී පද රචනය වන්නේ ඩබ්ලිව්. ඩී. අමරදේවයන් විසින් තනු නිර්මාණය කර ගායනා කරන ලද ගිලෙම් ඔබේ ගුණ මූදේ ගීතයයි. එය භක්ති රසය දනවන නිර්මාණයක් වන අතර එහි භාෂා ප්රයෝගය සුවිශේෂී කාර්යභාරයක් ඉටු කරයි: සංස්කෘත වචනවල මොළොක් බව වෙනුවට කෙටි, ඍජු, ස්වදේශීය හෙළ වදන් යොදා ගනිමින්, තනුව සමඟ ගැටෙන්නේ නැතිව තනුව ඉදිරියට ගලා යාමට ඉඩ සලසන ඡන්දස් රිද්මයක් එහි අන්තර්ගත වේ.
ශ්රී ලාංකිකයෙකු කුඩා කල සිටම අසා හුරුපුරුදු අනෙක් නිර්මාණ අතර කටේ කිරි සුවඳ සහ පාසල් උදෑසන රැස්වීම්වල පරම්පරා ගණනාවක් පුරා සිසුන් විසින් ගායනා කරන ලද ලංකා ලංකා පෙම්බර ලංකා ප්රධාන තැනක් ගනී. මීට අමතරව පුන්සඳ එළියයි, දකුණ නැගෙනහිර, වළාකුලින් බැස, මහනුවර දළදා සමිඳුන් උදෙසා කළ සෙංකඩගලපුර දළදා බුදුරැස්, ලොව්තුරු පෙම්, මෙන්ම ගීතයක් ලෙසත් කවි එකතුවක් ලෙසත් ඔහු භාවිත කළ නාමයක් වූ අතු අගැ දිළි වන මල් ද ඔහුගේ විශිෂ්ට නිර්මාණ වේ. තවද රෑන ගිරා රෑන ඇඹේ, පෘතුගීසිකාරයා, සුදට සුදේ වලාකුළයි, රැජින මමයි අපේ රජ්ජේ සහ කෝ හතුරෝ යන නිර්මාණ ද බොහෝ විට ඔහුගේ නමට බැර කෙරේ.
ශබ්දකෝෂ, සම්මාන සහ මතභේදාත්මක විශ්වාසයක්
1979 දී සාන්ත තෝමස් විද්යාලයෙන් සමුගැනීමෙන් පසු, ඔහු සිංහල ශබ්දකෝෂ කාර්යාලයේ සංස්කාරකවරයෙකු ලෙස එක්වී එහි වසර පහක් සේවය කළ අතර, මහාවංසයේ සිංහල සංස්කරණය ද සංස්කරණය කළේය. 1985 දී ඔහු ජනාධිපති භාෂා උපදේශකවරයෙකු ලෙස පත් කරන ලද අතර, 1989 දී බංග්ලාදේශයේ පැවති ආසියානු කවි සමුළුවකදී ශ්රී ලංකාව නියෝජනය කළේය.
ඔහු විවිධ ඇගයීම් සහ සම්මානවලින් අඛණ්ඩව පිදුම් ලැබීය: 1962 දී පරෙවිය සාම අස්න වෙනුවෙන් රාජ්ය සාහිත්ය සම්මානය; 1969 දී රස දහර වෙනුවෙන් හොඳම කාව්ය කෘතියට හිමි සම්මානය; හඳයා චිත්රපටයේ ගීතයක් වෙනුවෙන් හොඳම චිත්රපට ගී පද රචනයට හිමි සරසවිය සම්මානය; අතු අගැ දිළි වන මල් කෘතිය වෙනුවෙන් දෙවන රාජ්ය සාහිත්ය සම්මානය; රජයෙන් පිරිනැමුණු ‘කලාසූරී’ සම්මානය; 1985 දී හෙළ උරුමය මඟින් පිරිනැමූ ‘කිවිසුරු’ ගෞරව නාමය; සහ 1990 දී ‘හෙළ බස් මිණි’ සම්මානය ඒ අතර වේ. සමහර වර්ෂ පිළිබඳව මූලාශ්ර අතර පරස්පරතා පවතින බැවින් (සරසවිය සම්මානය 1979 සහ 1980 ලෙසත්, දෙවන සාහිත්ය සම්මානය 1984 සහ 1987 ලෙසත් සඳහන් වේ), මෙම ලිපියෙහි වර්ෂ නිශ්චිතව දක්වනවාට වඩා එම නිර්මාණ කෙරෙහි අවධානය යොමු කර ඇත.
ඓතිහාසික වාර්තාවල කොටසක් වන නිසාත්, ඔහුගේ රසිකයන් සමහර විට එය නොසලකා හරින නිසාත්, තවත් එක් කරුණක් පැහැදිලිව සඳහන් කළ යුතුය. එනම්, සිංහලයන් පැවත එන්නේ විජය රජුගෙන් නොව රාවණ රජුගෙන්ය යන මතය අහුබුදුන් විසින් ප්රසිද්ධියේ දැරීම සහ තර්ක කිරීමයි. හෙළ සම්ප්රදාය තුළ මෙය හුදෙකලා මතයක් නොවේ; මන්ද හෙළ සම්ප්රදාය යනු ව්යාකරණ න්යායක් පමණක් නොව ජාතික ප්රභවය පිළිබඳ න්යායක් ද වූ බැවිනි. එහෙත් ජානමය, භාෂාමය හෝ ඓතිහාසික සාක්ෂි මඟින් මෙම මතය සනාථ නොවන අතර, එය ඓතිහාසික සොයාගැනීමකට වඩා ඔහුගේ මතවාදී දේශපාලනයේ කොටසක් ලෙස සැලකිය යුතුය.
හෙළ හවුලේ අවසන් ප්රමුඛතම වියතාණන් වූ ඔහු, 2011 මැයි 26 වන දින සිය අනූ එක්වන වියේදී අභාවප්රාප්ත විය. 2021 දී යෙදුණු ඔහුගේ ශත සංවත්සරය සැමරීම උදෙසා පාසල් සිසුන් සඳහා තරගාවලියක්, ඔහුගේ පර්යේෂණ ග්රන්ථ නැවත මුද්රණය කිරීමක්, උපහාර සංග්රහයක් සහ මංගල කිංකිණි ගීත නාටකයේ සජීවීකරණ නිර්මාණයක් එළිදැක්විණි. වසර හතළිස් දෙකක් පන්ති කාමරයක් ඉදිරියේ ගත කළ මිනිසෙකු වෙනුවෙන් සිදු කළ හැකි වඩාත්ම උචිත උපහාරය එයමය.