1997 සැප්තැම්බර් මස මුල් සතියේදී, කොළඹ ඉංග්රීසි භාෂිත එෆ්.එම්. (FM) ගුවන්විදුලි නාලිකා ඔස්සේ නුපුරුදු සංගීත ඛණ්ඩ කිහිපයක් විකාශය වන්නට විය. ඒවා Colombo Tribe Project Vol. 1 නම් සංග්රහ සංයුක්ත තැටියකට (CD) අයත් වූ අතර, එය බ්ලඩ් බ්රදර් රෙකෝඩ්ස් (Blood Brother Records) නම් කුඩා ආයතනයක් විසින් නිර්මාණය කරන ලද්දකි. එහෙත් එහි අතිශය අමුතු කරුණක් විය. එනම්, එය මිලදී ගැනීමට කිසිවකුටත් නොහැකි වීමයි.
"සීඩී (CD) හෝ කැසට් පට අලෙවියෙන් මුදල් ඉපයීමට තරම් ඉංග්රීසි සංගීතය සඳහා වන දේශීය වෙළඳපොළ ප්රමාණවත් නැතැයි අපට හැඟී ගියා," යනුවෙන් එහි සහාය නිෂ්පාදක අසීෆ් අන්සාර් (Asif Ansar) එම සතියේ Sunday Times පුවත්පතට ප්රකාශ කළේය. එසේම යම් හෙයකින් අලෙවි කළ ද හොර පිටපත් (piracy) මඟින් ලැබෙන ආදායම ද විනාශ වී යන බව ඔහු වැඩිදුරටත් පැවසීය. එබැවින් මෙම තැටිය ගුවන්විදුලි නාලිකා වෙත යොමු කෙරිණි: "මේ සියලු සංගීත කණ්ඩායම් තුළ අප දකින ශක්යතාව මුදාහැරීමේ ප්රධාන දොරටුව ලෙස ගුවන්විදුලිය ඉලක්ක කරගැනීමට අපි තීරණය කළා."
නොමිලේ බෙදාහරින ලද එම සංයුක්ත තැටිය, ශ්රී ලාංකික හිප් හොප් සංගීතයේ ලේඛනගත ප්රථම පටිගත කිරීම ලෙස සැලකේ.
කිසිදා අලෙවි නොවූ සීඩී තැටියක්
Colombo Tribe Project හි අඩංගු ගීත හතරක් බ්රවුන් බූගී නේෂන් (Brown Boogie Nation) කණ්ඩායමට අයත් විය. සුබෝධ පිළිමතලාවේ, නිශාන් ඩයස් වීරසිංහ සහ රන්ධීර් විතාන ඊට ඇතුළත් වූ අතර, ඔවුහු Choirboy, L'il Hound සහ Looney Tunez යන නම්වලින් රැප් ගායනයේ යෙදුණහ. ඔවුන්ගේ ශෛලිය ඇමරිකානු බටහිර වෙරළ තීරයෙන් (West Coast) සෘජුවම පැමිණි G-funk ආරය ගත්ත ද, ඔවුන් කතාබහ කළ තේමාවන් ඊට හාත්පසින්ම වෙනස් විය.
"Lions and Tigers" ගීතය නිර්මාණය වූයේ අයිස්-ටී (Ice-T) ගේ Original Gangster ධාවන පථයේ නියැදි රිද්මයක් (sampled beat) පාදක කරගනිමිනි. එහි ගායනා වෘන්දය (chorus) දිව ගියේ "Lions and Tigers — and everybody wants to be king of the jungle" (සිංහයන් සහ කොටි — සෑම කෙනෙකුටම කැලයේ රජු වීමට වුවමනායි) යනුවෙනි. දශකයක සිවිල් යුද්ධයක පැටලී සිටි රටක, එවන් දෙයක් ප්රකාශ කිරීම සුළුපටු කරුණක් නොවීය. "මේ ගීතයෙන් ඇත්තටම කියවෙන්නේ කුමක්දැයි ඔබට ඇසීමට අවශ්ය නම්, එහි පද මාලාවට සවන් දෙන්න," යැයි Choirboy පුවත්පතට ප්රකාශ කළේය. "යුද්ධයේ පළමු බිලිගැනීම වන්නේ අහිංසකත්වයයි — එබැවින් සාමයේ මාවත අමතක නොකරන්න — ප්රචණ්ඩත්වය නතර කොට කෝපය සිත තුළම තබාගන්න, මෘගයා මුදා නොහරින්න." ඔවුන්ගේ "Brown and Proud" ගීතය රැප් සංගීතය තවදුරටත් කළු ජාතික ඇමරිකානුවන්ට පමණක් සීමා වූවක් නොවන බව තර්ක කළ අතර, "Colombo (And It's All Good)" කොත්තු රොටියේ සිට ව්යාජ ලෙවීස් (fake Levi's) දක්වා සියල්ල කැටි කරගත් නගරය වෙනුවෙන්ම ලියැවුණු ගීතයක් බඳු විය.
මෙම තැටියේ අඩංගු අනෙක් හිප් හොප් කණ්ඩායම වූයේ රූඩ් බෝයි රිපබ්ලික් (Rude Boy Republic) ය. අන්සාර් සමඟ ෂිරාස් සහ රුක්ෂාන් ඩෝල් ඊට අයත් වූහ. මෙල් "හර්බි" කෙන්ට් (Mel "Herbie" Kent) ගේ රිද්මයන් මත රැගා (ragga) ආරය නර්තන රැප් සංගීතය සමඟ මුසු කළ ඔවුහු, පැරණි සම්ප්රදායේ බැට්ල් රැප් (battle rap) ශෛලියේ ප්රතිරාවයක් වූ "Free Stylee" ගීතය හේතුවෙන් බෙහෙවින් මතකයේ රැඳුණහ.
ශ්රී ලාංකික හිප් හොප් ක්ෂේත්රයේ ප්රථමයන් දෙකක ගෞරවය සාමාන්යයෙන් හිමිවන්නේ බ්රවුන් බූගී නේෂන් වෙත ය: TNL Radio ඔස්සේ ප්රචාරය වූ ප්රථම ස්වතන්ත්ර ශ්රී ලාංකික හිප් හොප් ගීතය ලෙස "You Get Around" ද, ජාතික රූපවාහිනිය ඔස්සේ විකාශය වූ ප්රථම දේශීය හිප් හොප් රූප-රචනාව (music video) ලෙස "Lions and Tigers" ද වේ. 1999 ඔක්තෝබර් වන විට ගාල්ලේ ශ්රාවකයකු පුවත්පතට ලියමින් ඔවුන්ව අගය කර තිබුණේ — "ඔවුන් මුළුමනින්ම ශ්රී ලාංකිකයි, කතාබහට ලක්විය යුතු කරුණ එයයි" — තව තවත් එවැනි ගීත විකාශය කරන ලෙස ගුවන්විදුලි නාලිකාවලින් ඉල්ලා සිටිමිනි. එකල තත්ත්වය එය විය: සංගීත කණ්ඩායම් කිහිපයක්, සුහද ඩීජේ (DJ) වරුන් කිහිප දෙනෙක් සහ ගුවන්කාලය ඉල්ලා කෙරෙන නිරන්තර ආයාචනයක්.
ගුවන් කාලය අයැදීම
1998 දී, ක්රිෂාන් සහ ගජන් මහේෂන් (Krishan and Gajan Maheson) සොහොයුරන් Nasty K සහ Capital G යන නම්වලින් අර්බන් සවුන්ඩ් (Urban Sound) කණ්ඩායම පිහිටුවා "Gangsta Raps" ගීතය පටිගත කළ අතර, එය සන් එෆ්.එම්. (Sun FM) හි Silk Sheets හිප් හොප් වැඩසටහනේ නිත්ය අංගයක් බවට පත් විය. එම වසරේදීම, කොළඹ රාජකීය විද්යාලයේදී ඉරාජ් වීරරත්න, රනිඳු ලංකාගේ සහ යෞවන විග්නේශ්වරන් එක්ව සීලට්ස් (Zealots) නම් පාසල් සංගීත කණ්ඩායම පිහිටුවා ගත්හ.
2001 මැයි මාසයේදී, එවකට තවමත් නව යොවුන් වියේ පසුවූ රනිඳු, Sunday Times පුවත්පත වෙනුවෙන් මෙම සංගීත ක්ෂේත්රයේ ප්රගතිය පිළිබඳ වාර්තාවක් ලිවීය. එය ලාංකීය රැප් සංගීතය ජනප්රියත්වයට පත්වීමට පෙර පැවති තත්ත්වය නිරූපණය කරන විශිෂ්ටතම ඓතිහාසික සටහන වන අතර, එය අවසන් වන්නේ දුක්ගැනවිලි ලැයිස්තුවකිනි: සංවිධායකයන් නොමැති වීම, පටිගත කිරීමේ ලේබල් නොමැති වීම, ගුවන්විදුලි නාලිකා එකඟ කරවා ගැනීමේ අපහසුව සහ මේ සමස්ත ක්රියාවලියම විහිළුවක් ලෙස සැලකූ ප්රේක්ෂක පිරිසක් සිටීම. "අප කියන වචනයක්වත් නොතේරුණ පලියට ඔවුන් අපව හෙළා දැකිය යුතු නැහැ," යැයි ගජන් ඔහුට පවසා තිබිණි. වසර හතරක් ගතවී තිබුණ ද, ශ්රී ලංකාවේ රැප් සංගීතය තවමත් ඉංග්රීසි කතා කරන කොළඹ තරුණයන්ගේ විනෝදාංශයක් පමණක් විය.
භාෂා ද්විත්වය සහ 2004 හැරවුම
මෙම තත්ත්වය වෙනස් කළේ භාෂාවයි.
ශ්රී ලංකාවේ දෙමළ රැප් සංගීතයේ ආරම්භය සාමාන්යයෙන් සැලකෙන්නේ ක්රිෂාන් මහේෂන්ගේ කථාන්තර ස්වරූපී "J Town Story" ඒකල ගීතයෙනි. එයින් කියවුණේ ගැටුම්වලින් පීඩිත යාපනය හැරදමා, තමන්ව නොපිළිගන්නා නගරයක් වෙත පැමිණෙන තරුණයකු ගැනය. 2009 Sunday Times ලිපියක එය විස්තර කෙරුණේ ක්රිෂාන් විසින් "ප්රධාන වශයෙන් සිංහල ප්රධාන ධාරාවේ ප්රේක්ෂකාගාරයකට දෙමළ රැප් සංගීතය ප්රථම වරට හඳුන්වා දුන්" නිර්මාණය ලෙසයි. විකිපීඩියාව මෙම ගීතය 2004 ට අයත් බව දක්වන අතර, Roar Media ක්රිෂාන්ගේ සම්ප්රාප්තිය සටහන් කරන්නේ 2005 ලෙසයි; එසේම ඔහුගේ Asian Avenue ඒකල ඇල්බමය එක් මූලාශ්රයක 2005 ලෙස ද අනෙකෙහි 2006 ලෙස ද දැක්වේ.
පුළුල් ලෙස ශ්රවණය කෙරුණු ප්රථම සිංහල රැප් ගීතය ඇතුළත් වූයේ ඉරාජ් වීරරත්නගේ නමින්ම නිකුත් වූ ඔහුගේ මංගල ඇල්බමයේ ය. එය දින දෙකක් තුළ කැසට් පට අටදහසක් අලෙවි විය. එම කාලවකවානුව සම්බන්ධයෙන් ද අදහස් තුනක් පවතී — Sunday Times පුවත්පත 2004 දෙසැම්බරයේදී මෙම ඇල්බමය අලුත් නිර්මාණයක් ලෙස විචාරය කළ අතර, Roar එය 2005 ලෙස සටහන් කරයි. එසේම "රටේ ප්රථම සිංහල රැප් ගීතය" ඊට ඇතුළත් වූ බවට විකිපීඩියාව කරන ප්රකාශය "මූලාශ්ර අවශ්යයි" (citation needed) ලෙස සලකුණු කර ඇත. එබැවින් වඩාත්ම නිවැරදි ප්රකාශය වන්නේ: 2004–05 වසර සීමාව අවට යන්නයි.
මෙම යුගය සම්බන්ධ එක් ප්රකාශයක් බැහැර කළ යුතුව තිබේ. ගීත රචක වසන්ත දුක්ගන්නාරාල "ශ්රී ලංකාවට හිප් හොප් හඳුන්වා දුන්" බවට සමාජයේ පැතිර ගිය මතය, සැබෑ මාධ්යවේදයක් නොව මුදල් ගෙවා පළ කරන ලද ප්රවෘත්ති නිවේදනයකින් හටගත්තකි. ඊට වසර හතකට පෙර නිකුත් වූ Colombo Tribe Project Vol. 1 මඟින් එම ප්රකාශය මුළුමනින්ම බිඳ වැටේ.
තවත් ප්රධාන නම් දෙකක් මෙහිදී සිහිපත් කළ යුතුය. රනිඳු ලංකාගේ තම අහංකාර නගරේ ගීතය බීබීසී (BBC) ආසියානු සංගීත දර්ශකයට ඇතුළත් කළ අතර, අනතුරුව කෙල්ලේ ගීතය නිකුත් කළේය; අශාන්ති ද අල්විස් සමඟ ඔහු ගැයූ ප්රථම යුගල ගීතය වූ ඔබ මගේමයි, ඔවුන් දෙදෙනා ජාත්යන්තර ලේබලයක් සමඟ ගිවිසුම්ගත වූ ලාබාලතම ශ්රී ලාංකික ශිල්පීන් බවට පත් කළේය. භාතිය සහ සංතුෂ් (BnS) පොප් යුගලය සමඟ රැප් ගායනයෙන් ක්ෂේත්රයට පිවිසි අශාන්තිගේ 2006 සඳවතුරෙන් ඒකල ඇල්බමය, ශ්රී ලාංකික කාන්තාවක විසින් නිකුත් කරන ලද ප්රථම හිප් හොප් ඇල්බමය ලෙස විස්තර කෙරේ. ඇය අදටත් මෙරට කැපී පෙනෙන ප්රමුඛතම රැප් ශිල්පිනිය ලෙස රැඳී සිටියි.
ලන්ඩන්, යාපනය, යළිත් ලන්ඩන්
මෙරට ගුවන්විදුලි කාලය ලබාගැනීම සම්බන්ධයෙන් කොළඹ කේන්ද්රීය වාදවිවාද පැවති එම සමයේදීම, බටහිර ලන්ඩනයේ විසූ ශ්රී ලාංකික දෙමළ තරුණියක් ලෝකයේ වඩාත්ම කතාබහට ලක්වන සංගීත ශිල්පිනියක් බවට පත්වෙමින් සිටි අතර, මව්බිමේ කිසිවකු පාහේ ඇය තමන්ගේ යැයි කියාගත්තේ නැත.
එම්.අයි.ඒ. (M.I.A.) හෙවත් මාතංගී "මායා" අරුල්ප්රගාසම් උපන්නේ 1975 ජූලි 18 වන දින හවුන්ස්ලෝ (Hounslow) හිදී ය. ඇයට මාස හයක් වන විට ඇගේ පවුල යාපනයට සංක්රමණය වූ අතර, එහිදී ඇගේ පියා වූ අරුල් ප්රගාසම් 'අරුලර්' (Arular) යන සංග්රාමික නාමය ආරූඪ කරගනිමින් ඊළාම් විප්ලවවාදී ශිෂ්ය සංවිධානයේ (EROS) ආරම්භක සාමාජිකයකු බවට පත් විය. ඇගේ ළමා කාලය අවතැන්වීම්වලින් පිරී පැවතිණි: යාපනයේ කන්යාරාම පාසලක්, පියා "මාමා" කෙනෙකු ලෙස ඇයව බැලීමට පැමිණි මදුරාසියේ අබලන් නිවසක්, නව හැවිරිදි වියේදී රජයේ ප්රහාරයකින් විනාශ වූ ප්රාථමික පාසලක් සහ අවසානයේ එකොළොස් හැවිරිදි වියේදී සරණාගතයන් ලෙස යළි ලන්ඩනයට පැමිණීම ඒ අතර විය.
2003 දී ස්වාධීන ලේබලයක් මඟින් ඇගේ "Galang" ගීතයේ වයිනයිල් (vinyl) පිටපත් පන්සියයක් මුද්රණය කෙරිණි. වසර දෙකකට පසු ඇගේ මංගල ඇල්බමය නිකුත් වූ අතර, පියාගේ සංග්රාමික නාමය අනුව ඇය එය Arular ලෙස නම් කළාය; එය මර්කරි ත්යාගය (Mercury Prize) සඳහා නිර්දේශිත නාමාවලියට ඇතුළත් විය. 2008 දී ඇගේ "Paper Planes" ගීතය ඇමරිකානු Billboard Hot 100 දර්ශකයේ සිව්වන ස්ථානයට පත් වූ අතර, එකම වසරකදී ඔස්කාර් (Oscar) සහ ග්රැමී (Grammy) සම්මාන ද්විත්වයටම නිර්දේශ වූ ආසියානු සම්භවයක් සහිත ප්රථම පුද්ගලයා බවට ඇය පත්වූවාය.
මෙම ඓතිහාසික විරෝධාභාසය වසන් කිරීමට වඩා හෙළිදරව් කිරීම වටී. සිංහල රැප් සංගීතය දේශීය ගුවන්විදුලියට ඇතුළු වීමට වෙහෙසෙමින් සිටි වකවානුවේ, මෙම දිවයිනේ මුල් සහිත වඩාත්ම සාර්ථක රැප් ශිල්පිනිය වූයේ මෙයින් පලවා හරින ලද දෙමළ සරණාගත තරුණියකි; ඇගේ මංගල ඇල්බමය නම් කෙරුණේ ද දෙමළ සටන්කාමියකුගේ නමිනි. මෙම සත්ය ද්විත්වයම අයත් වන්නේ එකම ඉතිහාස කතාවටය.
නිහැඬියාවෙන් පසු පිබිදීම
දේශීය වශයෙන් 2000 දශකයේ මැද භාගය අයත් වූයේ ඉරාජ්ට ය. Roar Media ඔහුව හැඳින්වූයේ "ශ්රී ලංකාවේ ආචාර්ය ඩ්රේ (Dr. Dre)" ලෙසිනි — ඔහු දක්ෂතම රැප් ගායකයා නොවූවද, රිද්මයන් සහ සබඳතා සතු වූ ඔහු, මෙම සංගීත ආරයේ ආගන්තුක බව මැකී යන තුරු ප්රවීණ සිංහල ගායකයන් සමඟ රැප් පද මුසු කළේය. ඉන්පසු වසර කිහිපයක නිහැඬියාවක් පැවති අතර, ඉන් අනතුරුව මතු වූ රැල්ල වඩාත් ආවේගශීලී මෙන්ම මුළුමනින්ම සිංහල ආරයක් ගත්තේය. Roar Media විසින් ශ්රී ලංකාවේ වූ-ටෑං ක්ලෑන් (Wu-Tang Clan) ලෙස හැඳින්වූ ඩ්රිල් ටීම් (Drill Team) කණ්ඩායම, දිළිඳුකම, අනන්යතාව සහ ජාතිවාදය තේමා කරගනිමින් සියයට සීයක් ලාංකික රැප් අරක්කු යන තේමාව යටතේ සයිෆර්ස් (cyphers) නිකුත් කළහ. පාළු ගොඩනැගිල්ලක විනාඩි අටක තනි රූපගත කිරීමක් (single take) ලෙස මුවින්දු බිනෝයි විසින් නිර්මාණය කරන ලද ඔවුන්ගේ 2015 දෙවියන්ගේ බාරේ ගීත වීඩියෝව දෙරණ සංගීත සම්මාන උළෙලේදී ඇගයීමට ලක් විය. එම වසරේදීම, නන්නාඳුනන නව යොවුන් තරුණයන් සිය ගණනක් තම ජංගම දුරකථනවලින් පද පටිගත කළ "සෙල්ෆි රැප්" (selfie rap) රැල්ල, ගුවන්විදුලියේ පාලනයෙන් ඔබ්බට මේ සංගීත කලාව රැගෙන ගියේය. එතැන් පටන් හස්ලර් බායි (Hustler Bhai) දෙමළ සහ සිංහල භාෂා ද්විත්වයෙන්ම ගැන්ග්ස්ටා රැප් නිර්මාණය කරමින් සිටින අතර, 2026 ජනවාරියේදී ස්මෝකියෝගේ (Smokio) "Kuddah" ගීතය පැය විසිහතරක් තුළ මිලියනයක නැරඹුම් වාර පසු කළේය.
අලෙවි කිරීමට නොහැකි වූ සීඩී තැටියක සිට දිනකින් ලක්ෂ දහයක ජනතාවක් නැරඹූ වීඩියෝවක් දක්වා: ඒ ගෙවී ගිය විසි නව වසරක ගමන් මඟ, දෙකෙළවරින්ම විධිමත් පටිගත කිරීමේ කර්මාන්තයක් නොමැතිව පැමිණි එකකි.
අප දන්නා දෑ සහ අප ඒවා දැනගත් අයුරු
1997 ආරම්භය, අසීෆ් අන්සාර් සහ Choirboy ගේ ප්රකාශ මෙන්ම 1999 සහ 2001 වසරවල සංගීත ක්ෂේත්රයේ පැවති තත්ත්වය පිළිබඳ තොරතුරු ලබාගත්තේ එකල පළවූ Sunday Times Mirror සඟරාවේ ලිපි තුනකිනි. ඉන් අවසාන ලිපිය රනිඳු ලංකාගේ විසින්ම ලියන ලද්දකි; Roar Media හි 2016 සමීක්ෂණය සහ ඉංග්රීසි විකිපීඩියාව පසුකාලීන තොරතුරු සපයයි. මේ කිසිවක් ඉතිහාසඥයකු විසින් ලේඛනගත කර නොමැති අතර, එහි අඩුව පැහැදිලිවම පෙනෙන්නට තිබේ: ප්රථම සිංහල රැප් ඇල්බමයේ දිනය පිළිබඳ මත තුනක් පැවතීම, විකිපීඩියාවේ සඳහන් කරුණ මූලාශ්ර රහිත ලෙස සලකුණු කර තිබීම, සහ "J Town Story" මෙන්ම Asian Avenue සඳහා වන දිනයන් වසරක වෙනසක් සහිතව පැවතීම ඊට උදාහරණ වේ — එබැවින් මෙම ලිපිය එක් නිශ්චිත දිනයක් තෝරාගන්නවා වෙනුවට කාල පරාසයන් ඉදිරිපත් කරයි. වසන්ත දුක්ගන්නාරාල ශ්රී ලංකාවට හිප් හොප් හඳුන්වා දුන් බවට වන මතය පුවත් නිවේදන සේවාවකින් ආරම්භ වූවක් වන අතර 1997 වාර්තා මඟින් එය මුළුමනින්ම ප්රතික්ෂේප වේ.