1969 වසරේ එක්තරා සිකුරාදා පස්වරුවකි. පාසල් සිසුවෙක් බස් රථයෙන් බැස නිවස කරා දිව යයි. ඒ, පස්වරු දෙකට සිංහල වෙළෙඳ සේවය ආරම්භ වන බැවින් නිවසේ තිබූ ග්රන්ඩිග් (Grundig) වෑල්ව් රේඩියෝව නියමිත වේලාවට ක්රියාත්මක කරගත යුතු බැවිනි. ඔහු මෙසේ දිව යන්නේ දීර්ඝ වැඩසටහනක් වෙනුවෙන් නොවේ. ඔහුට ඇසීමට අවශ්ය වූ — ගිටාර් වාදනය මුසු වූ සිංහල කණ්ඩායම් ගී සඳහා — එදා එම කොලුවා වූ පුද්ගලයාගේ මතකයට අනුව වෙන් කර තිබුණේ "සතියකට විනාඩි 15ක සොච්චම් කාලයක්" පමණි.
මෙම කාල ප්රමාණය අඩසියවසක් මුළුල්ලේ ම යළි යළිත් කියැවුණකි. සිංහල පොප් සංගීතයේ කතාව හුදෙක් එක් සංගීත කණ්ඩායමක් පිළිබඳ කතාවක් නොවීමට හේතුව ද එයයි. එය වනාහි, යම් සංගීත ප්රභේදයක් ප්රචාරය කිරීමට අකමැති වූ රාජ්ය ගුවන්විදුලි ආයතනයක් අතික්රමණය කරමින් එම සංගීතය ජනතාව අතරට ගිය ආකාරය පිළිබඳ කතාවකි.
සලාකයක් පැනවූයේ ඇයි?
1960 දශකයේ අගභාගය වන විට, සිංහල ගීතයක් පොදු ජනයා වෙත ළඟා වීමට තිබූ එකම මාර්ගය වූයේ ශ්රී ලංකා ගුවන්විදුලි සංස්ථාවයි (1972 දක්වා ලංකා ගුවන්විදුලි සේවය). සංගීත ශිල්පීන් ශ්රේණිගත කිරීම, ප්රචාරයට පෙර ගීත පද පරීක්ෂා කිරීම මෙන්ම ජාතික සංගීතය කෙබඳු විය යුතු ද යන්න තීරණය කළේ ද එම ආයතනයයි. 1950 දශකයේ මුල් භාගයේ සිට එහි අර්ථය වූයේ සරල ගී සම්ප්රදායයි. එනම් සිතාර්, වයලීන, තබ්ලා, බටනළා සහ ප්රකට ගීත රචකයන්ගේ පද සංකලනයෙන් යුතු වූ, චිත්රපට සංගීතයට විකල්පයක් ලෙස ගුවන්විදුලි මධ්යස්ථානය තුළ ම නිර්මාණය කරගන්නා ලද සංගීත ප්රභේදයකි.
එම රාමුව තුළ ගිටාර් වාදන කණ්ඩායම් සඳහා කිසිදු ඉඩක් නොතිබිණි. ගුවන්විදුලියේ ඉංග්රීසි සේවය තුළ එවැනි සංගීතයට ඉඩකඩ වෙන්ව තිබුණ ද, ජාතික අනන්යතාව රැකගැනීමේ මුරදේවතාවකු වූ සිංහල සේවය ඒ සඳහා වෙන් කළේ මිනිත්තු පහළොවක් පමණි.
එදා රේඩියෝව අසල සිටි කොලුවා වූ ශශංක නානායක්කාර, සැබැවින් ම රසිකයන්ට අවශ්ය වූයේ කුමක්දැයි 2025 දී Sunday Times පුවත්පතට සිහිපත් කළේ ය. 1960 දශකයේ මැද භාගයේ දී ලතින් ආරක් ගත් කොළඹ කණ්ඩායම් — ලොස් කැබලෙරෝස් (Los Caberlos), ලොස් ෆ්ලෙමින්ගෝස් (Los Flamingoes), ලොස් මුචාචෝස් (Los Muchajoes) — පිළිබඳ ව ඔවුන් අසා තිබූ අතර, ඒවා අගය කළ ද ඒවා තමන්ගේ ම යැයි ඔවුන්ට නොදැනිණි. ඔවුහු බීට්ල්ස් (Beatles), ජෝන් බේස් (Joan Baez), බොබ් ඩිලන් (Bob Dylan) සහ පෝල් සයිමන් (Paul Simon) වැනි ශිල්පීන්ට සවන් දීමටත්, සරල සංගීත සංයෝජනවලට ප්රිය කිරීමටත් පටන් ගෙන සිටියහ. ඉක්බිති 1969 දී ඔවුන්ට මූන්ස්ටෝන්ස් (Moonstones) කණ්ඩායම අසන්නට ලැබිණි.
ඉංග්රීසි සේවයේ සිටි පවුල
මූන්ස්ටෝන්ස් කණ්ඩායමේ කළමනාකරු ලෙස කටයුතු කළේ වෙළෙඳ දැන්වීම් ක්ෂේත්රයේ නියැළි ශ්රී සංගබෝ කොරයා ය. ඔහුගේ ඥාතීන් දෙදෙනෙක් එකල දිවයිනේ වඩාත්ම ප්රකට නිවේදක හඬවල් අතර වූහ. එනම් 1956 දී ලංකා ගුවන්විදුලි සේවයට එක්ව සමස්ත උපමහද්වීපය පුරා විකාශය වූ වැඩසටහන් මෙහෙයවූ වර්නන් කොරයා සහ විජය කොරයා ය. මොවුන් දෙදෙනා ම කටයුතු කළේ ඉංග්රීසි සේවයෙහි ය.
පවුරේ විවරය විවර වූයේ එතැනිනි. ක්ලැරන්ස් විජේවර්ධන සහ ඇනස්ලි මාලේවනගේ ගීත මුලින් ම ප්රචාරය වූයේ සිංහල සේවයෙන් නොව, ඉංග්රීසි සේවයේ Saturday Star වැඩසටහනෙනි. කොරයා පවුලට විවෘත කළ හැකිව තිබූ එකම දොරටුව එය වූ බැවින්, සිංහල පොප් ගීත සිංහල රසිකයන් වෙත ළඟා වූයේ ඉංග්රීසි භාෂා වැඩසටහන් තීරුවක් ඔස්සේ ය. නානායක්කාර එය පැහැදිලිව ම මෙසේ විස්තර කරයි: "ශ්රී ලංකා ගුවන්විදුලි සංස්ථාවෙන් ඔවුන්ගේ සංගීතය අපට අහිමි කර තිබුණා... ගුවන්විදුලි සංස්ථාවේ ඉංග්රීසි සංගීත අංශය තුළ බලපෑමක් තිබූ ප්රබල කොරයා පවුලේ සංගබෝ, වර්නන් සහ විජය යන මහත්වරුන් තමයි ඔවුන්ගේ සෙනසුරාදා සවස ගුවන්විදුලි වැඩසටහන ඔස්සේ අප වැනි රසිකයන්ට ඒ අවස්ථාව ලබා දුන්නේ."
එම වැඩපිළිවෙළේ කිසිවක් නිල ප්රතිපත්තියක් නොවී ය. එය හුදෙක් රත්නපුරයෙන් පැමිණි තරුණයන් දෙදෙනෙකු වෙනුවෙන් තම සමාජ තත්ත්වය සහ බලපෑම භාවිත කිරීමක් විය.
කොටුවේ ළමා පොත් සාප්පුව
ගුවන්විදුලියට පමණක් තැටි (Records) නිෂ්පාදනය කළ නොහැකි විය. කොරයා පවුල කළ දෙවැනි කාර්යය වූයේ ඒ සඳහා මුදල් යෙදවීමට ව්යාපාරිකයෙකු පොළඹවා ගැනීමයි.
ජෙරල්ඩ් වික්රමසූරිය 1959 දී කොළඹ කොටුවේ ඔරලෝසු කණුව අසල, ක්වීන්ස් වීදියේ (Queens Street) අංක 20 දරන ස්ථානයේ 'The Children's Bookshop' නමින් ළමා පොත් සාප්පුවක් ආරම්භ කර තිබිණි. එහි මුලින් ළමා පොත් ද, පසුව ළමා ගීත තැටි ද, අනතුරුව ජිම් රීව්ස් (Jim Reeves) සහ බීට්ල්ස් (Beatles) ගේ ආනයනික ඊපී (EP) තැටි ද අලෙවි කෙරිණි. 1960 දශකයේ අගභාගය වන විට එය දහවල් කාලයේ කොටුවේ වඩාත් ම කාර්යබහුල හමුවන ස්ථානයක් බවට පත්ව තිබූ අතර, වොලී බැස්ටියන්ස් සහ ක්ලැරන්ස් විජේවර්ධන ද එහි නිතර ආගිය අය අතර වූහ. 1968 දී ජෙරල්ඩ් සහ ඔහුගේ බිරිඳ වූ ඩල්සි තම පොත් සාප්පුවේ ග්රැමෆෝන් තැටි වෙළෙඳාම සංගීත ලේබලයක් බවට පත් කළහ. ඒ 'සූරිය' (Sooriya) නමිනි.
එහි ප්රථම නිකුතුව වූයේ CHB001 නාමාවලි අංකය යටතේ නිකුත් වූ මූන්ස්ටෝන්ස් කණ්ඩායමේ More Hits by The Moonstones තැටියයි. ගුවන්විදුලි වැඩසටහන මෙන්ම එහි ක්රමවේදය ද කිසිසේත් නිල එකක් නොවී ය. කොළඹ සී ඇවනිව් (Sea Avenue) හි අංක 5 දරන ජෙරල්ඩ්ගේ නිවසේ සතිපතා පැවති සම්මුඛ පරීක්ෂණ සඳහා ඕනෑම අයෙකුට පැමිණ තම දක්ෂතා ඉදිරිපත් කළ හැකි විය. එම සම්මුඛ පරීක්ෂණ තුළින් ගෝල්ඩන් චයිම්ස් (Golden Chimes) සහ සුපර් ගෝල්ඩන් චයිම්ස් (Super Golden Chimes), ත්රී සිස්ටර්ස් (Three Sisters), එම්. එස්. ප්රනාන්දු, ද ලා බම්බාස් (The La Bambas), ඩෙස්මන්ඩ් ද සිල්වා, මිල්ටන් මල්ලවාරච්චි, ප්රියා සූරියසේන, ධර්මරත්න බ්රදර්ස් (Dharmaratne Brothers), මෙන්ඩිස් ෆෝසම් (Mendis Foursome) සහ සිංහල පොප් සංගීතයේ ප්රථම වාදන තැටිය (instrumental release) නිකුත් කළ සැක්සෆෝන් වාදක ස්ටැන්ලි පීරිස් ආදීහු බිහි වූහ.
ඉන්පසු සූරිය ලේබලය මීට පෙර කිසිවෙකු නොකළ දෙයක් කළේ ය. එනම්, CHB LP 1 නාමාවලි අංකය යටතේ The Sooriya Show නමින් ශ්රී ලංකාවේ නිෂ්පාදිත ප්රථම සිංහල දීර්ඝ ධාවන (Long-Playing / LP) තැටිය මුද්රණය කිරීමයි. ඒ වන තෙක් සිංහල ගීත තැටියක් යනු විදේශයක දී කැපූ තැටියක් හෝ කෙටි ඊපී (EP) තැටියක් පමණක් විය. දේශීය වශයෙන් නිෂ්පාදනය කරන ලද එල්පී තැටියක් යනු, මෙම සංගීතය කෙතරම් බැරෑරුම් ලෙස සැලකිය යුතු ද යන්න පිළිබඳ ප්රබල තර්කයක් විය.
ගුවන්විදුලිය ඉඩ නොදුන් තැන, මෙම ලේබලය තමන්ගේ ම රසික පිරිසක් ගොඩනඟා ගත්තේ ය. ගුවන්විදුලියෙන් සතිපතා සූරිය ෂෝ (Sooriya Show) වැඩසටහනක් ප්රචාරය වූ අතර, ප්රවේශපත්ර සියල්ල විකිණී අවසන් වූ සජීවී සූරිය ෂෝ ප්රසංග ද පැවැත්විණි. 1974 දී ජෙරල්ඩ් විසින් මරදාන ශාන්ත ජෝශප් විද්යාලයේ පිහිනුම් තටාකය මත පාවෙන වේදිකාවක් තනා, කිමිදුම් පුවරු (diving boards) මත නර්තන ශිල්පීන් රඳවමින් අතිඋත්කර්ෂවත් ප්රසංගයක් පවත්වන ලදී.
නීතිමය තහනමක් නොව රුචිකත්වයේ උද්දච්චකම
සිදුවෙමින් පැවතියේ කුමක්දැයි නිශ්චිතව තේරුම් ගැනීම වැදගත් ය; මන්ද මේ සඳහා නිතර භාවිත වන වචනය "තහනම" යන්නයි. කිසිදු ව්යවස්ථාවකින් හෝ පනතකින් සිංහල පොප් ගීත තහනම් කර නොතිබූ අතර, කිසිදු ගැසට් නිවේදනයකින් ගිටාරය නීතිවිරෝධී කර තිබුණේ ද නැත. මෙම සංගීත ප්රභේදයට මුහුණ දීමට සිදු වූයේ ගුවන්කාලය පාලනය කළ පුද්ගලයන් විසින් ක්රියාත්මක කරන ලද රුචිකත්වයේ ධුරාවලියකට ය.
එම තීරණය පිටුපස තිබූ ආකල්පය පැරණි මෙන්ම ප්රසිද්ධියේ ප්රකාශ කරන ලද්දක් විය. මුහුදුබඩ ප්රදේශ, බර්ගර් ජනතාව, නර්තන ශාලා සහ ඉංග්රීසි භාෂාව ආශ්රිත සංගීතය බොහෝ කලක සිට "තුප්පහි" — එනම් දෙමුහුන්, සංකර, නිසි සිංහල නොවන සංගීතය ලෙස බැහැර කර තිබිණි. ගුවන්විදුලියෙන් ප්රචාරය නොකළ ගීත වෙනුවෙන් පෙනී සිටිමින් ජෙරල්ඩ් වික්රමසූරිය පුවත්පත්වලට ලිපි ලියමින් හරියට ම එම චෝදනාවට එරෙහිව තර්ක කළ බව කියැවේ. එහෙත් ඒ සඳහා නිතර උපුටා දක්වන මූලාශ්රය වන, 1998 Sunday Times පුවත්පතට ඔහු ලියූ "Dancing to our own tune" ලිපිය, ඩොනමෝර් යුගයේ සිට සිංහල සංගීත ඉතිහාසය විමසන ලිපියක් වන අතර එහි එවැනි සඳහනක් අන්තර්ගත නොවේ. එම ලිපියෙන් හෙළි වන්නේ 1930 දශකයේ අගභාගයේ දී දෙහිවල කුඩා නිවසක ආනන්ද සමරකෝනයන් යටතේ සංගීතය හැදෑරූ සහ සිංහල සංගීතය යනු ස්ථාවර උරුමයකට වඩා අඛණ්ඩ සංවාදයක් යැයි සිතූ මිනිසෙකි. ඔහු ගිටාර් අතැති තරුණයන්ට සහයෝගය දුන්නේ මන්දැයි වටහා ගැනීම අපහසු නැත.
මිනිත්තු පහළොවකට සීමා කළ නොහැකි වූ දේ
මෙම සලාකය දෙපසින් ම බිඳ වැටිණි. ග්රැමෆෝන් තැටි මඟින් ගුවන්විදුලියෙන් තොරව ද ගීත ලබා ගැනීමේ හැකියාව උදා විය; සිංහල සේවය නොසලකා හළ ද ඉංග්රීසි සේවය හරහා ඒවා ශ්රවණය කිරීමට අවස්ථාව ලැබිණි; ඉතිරි කොටස රසික ප්රජාව විසින් ඉටු කරන ලදී. 1970 දශකයේ මුල් භාගය වන විට, කලක් තමන්ව සලාකයකට සීමා කළ එම ගුවන්විදුලි සංස්ථාවේ ම සිංහල සහ ඉංග්රීසි සේවාවන් දෙකෙහි ම ජනප්රිය ගීත දර්ශකවල (charts) පෙරමුණ ගැනීමට ක්ලැරන්ස් විජේවර්ධන සහ ඇනස්ලි මාලේවන සමත් වූහ. සූරිය ලේබලයේ ශිල්පී පෙළගැස්ම සිංහල ජනප්රිය සංගීතයේ ප්රධාන ධාරාව බවට පත් විය.
මෙහි අවසාන උපහාසය හිමි වන්නේ වර්නන් කොරයාට ය. 1976 දී බීබීසී ලන්ඩන් ගුවන්විදුලියේ ප්රථම ඉංග්රීසි භාෂා ආසියානු ගුවන්විදුලි වැඩසටහන වූ London Sounds Eastern ඉදිරිපත් කිරීමට ඔහුට ඇරයුම් ලැබිණි. එදා මිනිත්තු පහළොවේ සලාකයෙන් සැතපුම් පන්දහසක් ඈතින් සිටි නව රසික පිරිසකට ක්ලැරන්ස් සහ ඇනස්ලිගේ ගීත ඇසීමට සැලැස්වීමට ඔහු එම අවස්ථාව යොදා ගත්තේ ය.
අප දන්නා දේ සහ අප එය දන්නේ කෙසේද යන්න
"සතියකට විනාඩි 15ක සොච්චම් කාලය", ග්රන්ඩිග් රේඩියෝව, කොරයා පවුල ඉංග්රීසි සේවය භාවිත කළ ආකාරය සහ චිල්ඩ්රන්ස් බුක්ෂොප් (Children's Bookshop) හි කාර්යභාරය පිළිබඳ තොරතුරු ලබාගෙන ඇත්තේ Clarence: Rhythm of the Guitar නම් චරිතාපදාන සිනමාපටය පිළිබඳ විචාරයක් ලෙස ශශංක නානායක්කාර විසින් 2025 දී Sunday Times පුවත්පතට ලියන ලද මතක සටහන් ඇසුරෙනි. 1968 දී සූරිය ලේබලය ආරම්භ කිරීම, CHB001 නාමාවලිය, සී ඇවනිව් අංක 5 හි පැවති සම්මුඛ පරීක්ෂණ, ශ්රී ලංකාවේ නිෂ්පාදිත ප්රථම සිංහල එල්පී තැටිය සහ එම ලේබලයේ ශිල්පීන් පිළිබඳ තොරතුරු Sooriya Records සහ Gerald Wickremesooriya පිළිබඳ විකිපීඩියා ලිපිවල සටහන්ව ඇති අතර, ඒවා සඳහා Sunday Times, The Island සහ Sunday Observer යන පුවත්පත්වල පළ වූ සමකාලීන වාර්තා මූලාශ්ර කරගෙන ඇත.
මෙහිදී සැලකිලිමත් විය යුතු කරුණු දෙකක් තිබේ. මිනිත්තු පහළොව පිළිබඳ කරුණ හුදෙක් මතකයක් මත පදනම් වූවකි — එය සනාථ කෙරෙන කිසිදු ශ්රී ලංකා ගුවන්විදුලි සංස්ථා කාලසටහනක් හෝ අභ්යන්තර ලේඛනයක් ප්රසිද්ධ කර නොමැති අතර, එය නිශ්චිත කාල මිම්මකට වඩා එකල වෙන් කර තිබූ කාලය කෙතරම් අල්ප යැයි රසිකයන්ට හැඟී ගියේ ද යන්න පිළිබඳ විස්තරයක් ලෙස කියවිය යුතු ය. එමෙන්ම "තුප්පහි සංගීතය" යැයි කියමින් ගීත ප්රචාරය නොකිරීමට එරෙහිව ජෙරල්ඩ් ප්රසිද්ධියේ ලියා පළ කළ බවට බොහෝ විට කියැවෙන මතය යොමු ලේඛනවල සඳහන් වුව ද, ඒ සඳහා උපුටා දක්වන 1998 ලිපියෙන් එය සනාථ නොවේ. එම යුගයේ පැවති ආකල්පය පිළිබඳ ඕනෑ තරම් සාක්ෂි තිබුණ ද, එවැනි නිශ්චිත ලිඛිත මැදිහත්වීමක් පිළිබඳ සාක්ෂි නොමැත.