1946 වසර ආසන්නයේ දිනෙක, ලංකා ගුවන්විදුලි සේවයේ තරුණ සංගීත ශිල්පියෙකු තමාට මෑතකදී හමු වූ තරුණියක වෙනුවෙන් තනුවක් නිර්මාණය කළේය. ඉන් අනතුරුව ඔහු කළේ ඊට පෙර කිසිවෙකුත් සිංහල ගීතයකට නොකළ විරූ අමුතු දෙයකි. ඔහු ඒ සඳහා ක්ලැරිනට් (Clarinet) වාදනයක් එක් කළේය. ඉන් නොනැවතී සැක්සෆෝනයක් (Saxophone), පියානෝවක්, ගිටාරයක්, ඩ්රම්ස් වාදනයක් සහ ඩබල් බේස් (Double bass) වාදනයක් ද ඊට එක් කළේය. ඒ ගීතය යාමුනා යාමුනා සෝබනා වූ අතර, එම තරුණිය චිත්රා පෙරේරා වූවාය. ඉදිරි සිව් දශකයක කාලය පුරා මෙරට අතිශය ජනප්රියත්වයට පත් මෙන්ම එකසේ දැඩි විවේචනයට ද ලක් වූ සංගීත යුගලය බවට පත්වීමට ඔවුන් දෙදෙනාට සිදුවිය.
මෙම විවේචන සමඟින් ඔහුට පටබැඳි නාමයක් ද පටබැඳිණි. සැබෑ සිංහල සංගීතය කෙසේ විය යුතු දැයි මුහුකුරා යමින් තීරණය වෙමින් පැවති යුගයක, සමකාලීනයන් ඇතැමෙකු විසින් පී. එල්. ඒ. සෝමපාලව හෑල්ලුවට ලක් කරනු ලැබුවේ බ්රාස් බෑන්ඩ් (පිත්තල තූර්යවාදක) සංගීතඥයෙකු ("brass-band musician") ලෙසිනි.
ගුරුතුමන් සොයා ගිය ලිපිකරුවා
පෙරගස්වත්තේ ලියන ආචාරිගේ සෝමපාල 1921 සැප්තැම්බර් 13 වැනිදා කොළඹ 10, මාළිගාකන්දේදී උපත ලැබීය. ඔහුගේ පියා වූ ඒ. ඩී. එඩ්මන්ඩ් වේදිකා නාට්ය නිෂ්පාදනය කළ අයෙකු වූ හෙයින්, මේ කුඩා දරුවා හැදී වැඩුණේ නාට්යමය පරිසරයක් ඇසුරේය. මරදානේ ලෝරන්ස් විද්යාලයෙන් (Lawrence College) මූලික අධ්යාපනය ලැබූ ඔහු, 1941 දී කනිෂ්ඨ පාසල් සහතිකය (Junior School Certificate) ලැබීමෙන් පසු පාසලෙන් සමුගෙන, මලිබන් වීදියේ පිහිටි රබර් අපනයන ආයතනයක ලිපිකරු රැකියාවකට එක්විය.
ඔහුගේ සිත වඩාත් පැහැරගත්තේ 'හිස් මාස්ටර්ස් වොයිස්' (His Master's Voice / HMV) ලේබලය යටතේ ආනන්ද සමරකෝන් නිර්මාණය කළ ග්රැමෆෝන් තැටිය. ඒ අනුව ඔහු, පසුකලෙක මෙරට සමස්ත රාජ්ය සංගීත අධ්යාපන පද්ධතියම ගොඩනැඟූ සංගීතවේදී ලයනල් එදිරිසිංහයන් හමුවීමට ගොස් ඔහුගෙන් සිටාර් වාදනය හැදෑරීය. ඊට අමතරව ටී. සන්දරසේකර නම් සංගීත ශිල්පියා යටතේ ද ශිල්ප හදාරමින් වයලීන වාදනය ද ප්රගුණ කළේය.
එම ප්රයත්නය ඉක්මනින්ම ඵල දැරීය. වර්ෂ පිළිබඳ තොරතුරු මූලාශ්ර අනුව වෙනස් වන අතර, විකිපීඩියාව ඔහු ගුවන්විදුලි ශිල්පියෙකු ලෙස සුදුසුකම් ලැබූ වසර 1942 ලෙසත්, සූරිය රෙකෝඩ්ස් (Sooriya Records) චරිතාපදානය ඔහු සිටාර් සහ වයලීන වාදකයෙකු ලෙස පත්වීම ලැබුවේ 1943 දී ලෙසත් දක්වයි. කෙසේ වෙතත්, දෙවන ලෝක යුද්ධය පැවති සමය මැද භාගය වන විට ලංකා ගුවන්විදුලියට එක්වූ ඔහු, ආනන්ද සමරකෝන්, සූර්ය ශංකර් මොල්ලිගොඩ, එම්. ජී. පෙරේරා සහ ඒ. ඒ. සංඝදාස වැනි ප්රවීණයන් සමඟ වාදනයෙහි නිරත විය. ඔහුගේ ප්රථම ගීත පටිගත කිරීම සිදු කෙරුණේ සුනිල් සාන්ත සහ මොල්ලිගොඩ සමඟිනි.
සූරිය චරිතාපදානය තවත් විශේෂ කරුණක් සඳහන් කරයි: එනම් 1948 පෙබරවාරි 4 වැනිදා, ලංකාව නිදහස ලැබූ දිනයේදී ජාතික ගීය ගායනා කරන අවස්ථාවේදී සෝමපාල සිටාර් වාදනය කළ බවයි. එහෙත් එය සරලව පිළිගැනීමට වඩා විමසා බැලිය යුත්තකි; මන්දයත් නිදහස් දිනය වන විට ලංකාවට ආවේණික වූ නිල ජාතික ගීයක් නොතිබුණු අතර භාවිත වූයේ බ්රිතාන්යයේ "God Save the King" ගීයයි. එදින උදෑසන ලංකා ගුවන්විදුලියෙන් ප්රචාරය වූයේ නිදහසට පෙර පැවති තරගයෙන් ජයගත්, ලයනල් එදිරිසිංහයන් විසින් නිර්මාණය කරන ලද ශ්රී ලංකා මාතා පාල යස මහිමා නම් ගීතයයි. එම කතාව සත්යයක් නම්, ඔහුගේ සිටාරයෙන් සංගීතවත් වූයේ සිය ගුරුවරයාගේම නිර්මාණයකි — එහෙත් කිසිදු මූලාශ්රයක් ඒ බව සෘජුවම සඳහන් කර නැත.
ගීත යුගලය
තමන්ට වඩා එකොළොස් වසරකින් බාල වූ චිත්රා පෙරේරා නම් තරුණ ගායිකාව සෝමපාලට හමුවන්නේ ඇය නවක ගායන ශිල්පිනියකව සිටියදීය. විකිපීඩියාවට අනුව ඔවුන්ගේ හමුවීම සිදුවන්නේ 1942 දී ඇය ශාන්ත බ්රිජට් කන්යාරාමයේ (St. Bridget's Convent) පාසල් දැරියකව සිටියදී වන අතර, සූරිය මූලාශ්රයට අනුව එය 1946 දී ගුවන්විදුලි වැඩසටහනකදී සිදුවූවකි. ඔවුන් දෙදෙනා ප්රථම වරට එක්ව ගායනා කළේ 1946 දීය. 1952 සැප්තැම්බර් 27 වැනිදා ඔවුහු විවාහ වූ අතර, ඉන්පසු ඔහු නිර්මාණය කළ සෑම තනුවක්ම පාහේ ගැයුවේ ඇයයි.
එම යුගයේදී ඔවුන් බිහි කළ නිර්මාණ මුල්කාලීන සිංහල සරල සංගීත ක්ෂේත්රයේ කොඳුනාරටිය බඳු විය: දඹුළු ගලේ, සුකොමල බඳ ලෙලවා, උඩරට කඳුකර සිරියා පරදන, ඉසුරුමුණියෙහි පැතලි ගලක හිඳ, නුවර වැවේ, දකුණු ලකේ, කුරුළු ගමේ කුරුළු ගෙදර, ලලිත කලා, පෙම්බර මාතා සහ කිරි උතුරන ලංකා ඒ අතරින් ප්රමුඛ වේ. මෙම ගීත නාමාවලිය එකවර කියවා බැලූ විට එහි මුඛ්ය අරමුණ මනාව පැහැදිලි වෙයි. එනම් දඹුල්ල, ඉසුරුමුණිය, මහනුවර, දක්ෂිණ ලංකාව වැනි පාරිසරික සහ ඓතිහාසික ස්ථාන අලලා, අලුතින් නිදහස ලැබූ ස්වකීය දේශයේ අසිරිය වර්ණනා කිරීමට නව ජවයකින් සැරසුණු ගීත පෙළක් වීමයි.
ඔවුහු කොලොම්බියා (Columbia) සහ හිස් මාස්ටර්ස් වොයිස් (HMV) තැටි වෙනුවෙන් ගීත පටිගත කළ අතර යුගලයක් ලෙස වේදිකා ප්රසංගවල ද ගායනා කළහ. 1950 ගණන්වල විවාහක යුවළක් එලෙස ප්රසිද්ධ වේදිකාවේ එකට ගායනා කිරීම එකල සුලබ දසුනක් නොවීය. යාමුනා යාමුනා සෝබනා ගීතය හා බැඳුණු එක්තරා ප්රකට කතාවක් ඇතත්, එය සනාථ කිරීමට නිශ්චිත ඓතිහාසික සාක්ෂි නොමැත: එනම් එකල අග්රආණ්ඩුකාරවරයා වූ සෝල්බරි සාමිවරයාගේ දියණිය මෙම ගීතයට වශී වී, එහි තැටියක් පිටරටවල මුද්රණය කොට බෙදාහැරීම සඳහා 'හිස් මාස්ටර්ස් වොයිස්' වෙත යැවීමට කටයුතු කළ බවයි. මෙය ශ්රී ලාංකික පුවත්පත්වල නිතර සඳහන් වුවද ඊට අදාළ නිල ලේඛනමය සාක්ෂියක් හමු නොවේ.
"බෑන්ඩ් සංගීතඥයා"
ප්රධානම විවාදයට හේතු වූයේ වාද්ය භාණ්ඩ භාවිතයයි. එකල සිංහල ගුවන්විදුලි සංගීතය පදනම්ව තිබුණේ භාරතීය සහ දේශීය වාද්ය භාණ්ඩ මත වන අතර සැක්සෆෝනය, ට්රම්පට් (Trumpet) හෝ ක්ලැරිනට් වැනි බටහිර වාද්ය භාණ්ඩවලට එහි ඉඩක් නොවීය. එහෙත් සෝමපාල නොපැකිළව ඒවා සිය නිර්මාණවලට එක් කළේය.
ගාමිණී අක්මීමන විසින් 1998 දී මිඩ්වීක් මිරර් (Midweek Mirror) පුවත්පතට ලියූ ලිපියක් උපුටා දක්වමින් සූරිය චරිතාපදානය පෙන්වා දෙන්නේ ඉන් අනතුරුව සිදුවූ දේය: මෙම නවමු සංකලනය දැඩි ආන්දෝලනයකට තුඩු දුන් අතර එකල විචාරකයෝ ඊට දරුණු ලෙස පහර දුන්හ. ඔවුහු සෝමපාලව "බ්රාස් බෑන්ඩ් සංගීතඥයෙකු" (පිත්තල තූර්යවාදකයෙකු) ලෙස හෙළා දුටුවහ. එහෙත් එහි ප්රායෝගික ප්රතිඵලය ද එම ලිපියෙහිම සටහන් වේ. එනම් බටහිර සංගීතය අසමින් පෙරදිග ගීත නොසලකා හල පිරිස් ද සිංහල ගීත ශ්රවණය කිරීමට පෙළඹීමයි.
ඔහුට එල්ල වූ දෙවන චෝදනාව ඊටත් වඩා බරපතළ විය: එනම් ඔහුගේ තනු හින්දි සහ දෙමළ චිත්රපට ගීතවලින් සෘජුවම උපුටා ගත් බවයි. එය මුළුමනින්ම අසත්ය චෝදනාවක් නොවූ අතර, ඔහුගේම චිත්රපට නාමාවලිය ද ඊට සාක්ෂි දරයි. ඊට පිළිතුරු දෙමින් ඔහු සිංහල පුවත්පතකට ලිපියක් ලියමින් — එහි සිරස්තලය දළ වශයෙන් "මා දෙමුහුන් සංගීතය නිර්මාණය කරන්නේ ඇයි?" බඳු විය — ප්රකාශ කළේ මෙරට රසික හදවත්වලට සමීප වන තනුවලට තමන් සිංහල පදමාලා මුසු කළ බවයි. පවතින මූලාශ්රවල එම ලිපිය පළවූ වසර 1952 ලෙස සටහන් වන අතර චෝදනා උච්චස්ථානයට පත්වූයේ ඉන් දශක තුනකට පසුව බව පැවසෙන බැවින්, මූලාශ්රවල කාලානුක්රමය එකිනෙක නොගැළපෙන හෙයින් ඒ පිළිබඳ ස්ථිර නිගමනයකට එළඹීම අපහසුය.
අශෝකා සහ තිස් වසරක සිනමා සංගීතය
1955 මාර්තු 4 වැනිදා සිරිසේන විමලවීරයන් අධ්යක්ෂණය කළ අශෝකා චිත්රපටය තිරගත වූ අතර එහි සංගීත අධ්යක්ෂවරයා වූයේ සෝමපාලය. එය අතිශය ජනප්රිය වූ අතර එහි ඇතුළත් සෑම ගීතයක්ම රසිකයන් වැළඳ ගත්තේය. ඔහුගේම ප්රකාශවල පිළිගැනෙන පරිදි, එහි සියලුම ගීත ඉන්දීය චිත්රපටවලින් උපුටා ගත් ඒවා වූ අතර, අනාර්කලී (Anarkali) සහ දෝස්ත් (Dosth) යන හින්දි චිත්රපටවලින් මෙන්ම අවන් (Avan) නම් දෙමළ චිත්රපටයෙන් ද තනු ලබාගෙන තිබිණි. ඇතැම් ගීත ලංකාවේදී සහ මදුරාසියේදී (චෙන්නායි) දෙවරක්ම පටිගත කෙරිණි.
1956 දී ඩිංගිරි මැණිකා චිත්රපටය හරහා ඔහු යළි සිනමාවට එක්විය. එහිදී ඔහු සහාය සංගීත අධ්යක්ෂවරයෙකු ලෙස මෙන්ම ඉන්දීය සංගීතඥ එස්. එස්. වේදා (S. S. Veda) සමඟ සම-සංගීත අධ්යක්ෂවරයෙකු ලෙස ද විවිධ මූලාශ්රවල නම් කර ඇත. ඉන්පසු ඔහු අඛණ්ඩව සිනමා නිර්මාණ රැසකට දායක විය: දෙයියන්ගේ රටේ (1958), දීපශිඛා (1963), හතර මහා නිධානය (1965), ස්වීප් ටිකට් (1965), සුදු දුව (1966), අක්කා නගෝ (1968), තුෂාරා (1973), ලස්සන කෙල්ල (1975) සහ සැනසුම (1981) ඒ අතර වේ. ඔහු සංගීතවත් කළ සමස්ත චිත්රපට සංඛ්යාව පිළිබඳව ඇත්තේ මතභේදයකි: විකිපීඩියාව සහ සූරිය චරිතාපදානය චිත්රපට 51ක් ලෙස දක්වන අතර, සිංහල සිනමාවේ වඩාත් ක්රමානුකූල වාර්තා තබා ඇති films.lk දත්ත සමුදාය දක්වන්නේ ප්රධාන සංගීත අධ්යක්ෂවරයා ලෙස චිත්රපට 27ක් සහ සහාය අධ්යක්ෂවරයෙකු ලෙස එක් චිත්රපටයක් වශයෙනි. ඉහළ අගය සමස්ත ක්ෂේත්ර ප්රකාශනයක් ලෙසත්, පහළ අගය දැනට නිල වශයෙන් ලේඛනගතව ඇති ප්රමාණය ලෙසත් සැලකිය හැකිය.
ඔහු තනු නිර්මාණය කළ අනෙකුත් ප්රකට ගීත අතර පෙම්බර මධු මගේ, සිතුම් පැතුම් සඳ ආදරේ, කවුද ඔබ කවුරුන්දෝ සහ හිස් ටින් එකක් වාගෙයි අපේ මේ ජීවිතේ වැනි ගීත වේ. මෙහි අවසානයට සඳහන් ගීතය, ඉසුරුමුණි ගීතවල සිට ඔහුගේ සංගීත පරාසය කෙතරම් පුළුල් විවිධත්වයක විහිදුණේද යන්නට කදිම නිදසුනකි. ඔහුගේ සිනමා ගීත බොහොමයක පද රචනය සිදු කරන ලද්දේ කරුණාරත්න අබේසේකර විසිනි.
ගුවන්විදුලිය, රූපවාහිනිය සහ දිවියේ සැඳෑ සමය
ඔහුගේ නිල රාජකාරී දිවිය ද සාර්ථකව ඉදිරියට ගියේය. 1958 දී ලංකා ගුවන්විදුලි සේවයේ ස්වදේශීය සහ වෙළඳ සේවාවල සංගීත අධ්යක්ෂ ධුරයට පත් වූ හෙතෙම, 1969 දී සංගීත පාලක (Controller of Music) තනතුර දක්වා උසස්වීම් ලබමින් සිව් දශකයකට ආසන්න කාලයක් ගුවන්විදුලියට සේවය කළේය. 1981 දී ස්වාධීන රූපවාහිනී සේවය (ITN) රජයට පවරා ගත් පසු, එහි සංගීත අංශයේ ප්රධානියා ලෙස පත් කරනු ලැබුවේ ද ඔහුවය. සූරිය වාර්තාවන්ට අනුව ඔහු ශ්රී ලංකාවේ ප්රථම රූපවාහිනී සංගීත වැඩසටහන් නිෂ්පාදකවරයා බවට පත්විය.
ඔහු සහ චිත්රා විදෙස් ප්රසංග සංචාරවල ද නිරත වූහ — 1985 දී බ්රිතාන්යය, ප්රංශය සහ ස්විට්සර්ලන්තය ද, 1989 දී එංගලන්තය, වේල්සය සහ එක්සත් ජනපදය ද ඒ අතර විය. ඔහු ලැබූ සම්මාන පිළිබඳව ද විවිධ වාර්තාවල දැක්වෙන්නේ පරස්පර තොරතුරුය: 1960 දශකයේ මැද භාගයේ ලැබූ ස්වර්ණ සංඛ සිනමා සම්මානය (ඇතැම් මූලාශ්රවල වසරේ ජනප්රියම සංගීතඥයා ලෙසත්, තවත් තැනක හොඳම සිනමා සංගීත අධ්යක්ෂ ලෙසත්, හතර මහා නිධානය වෙනුවෙන් ලැබූ විශේෂ සම්මානයක් ලෙසත් දැක්වෙන අතර වර්ෂය 1965 හෝ 1966 ලෙස සටහන් වේ) සහ 1985 දී ලැබූ OCIC සම්මානය ඒ අතර වේ.
සෝමපාලයන් 1991 මාර්තු 26 වැනිදා සිය දිවිසැරිය නිමා කළේ 69 වැනි වියේදීය. මෙහිදී ද මූලාශ්රවල තොරතුරු බෙදී යයි: විකිපීඩියාව පවසන්නේ ඔහු අක්ෂි සැත්කමක් සඳහා ඉන්දියාවට ගොස් සිටියදී පිළිකා රෝගයෙන් මියගිය බවයි; එහෙත් සූරිය චරිතාපදානය සඳහන් කරන්නේ ඔහු පෞද්ගලික රෝහලකදී මියගිය බවත් ඔහුගේ වයස අවුරුදු හැත්තෑවක් බවත් පමණි. චිත්රා 1994 දී අභාවප්රාප්ත වූවාය. ඔවුන්ගේ බාල පුත් චිත්රාල් "චිටී" සෝමපාල (Chitral "Chity" Somapala) ද ස්වකීය සංගීත දිවියක් ගොඩනඟා ගත්තේය — නදී ගංගා තරණයේ ගීතය තුළින් සිංහල ක්ෂේත්රයේ දැවැන්ත ජනප්රියත්වයක් ලැබූ ඔහු, යුරෝපීය පවර් මෙටල් (power metal) සංගීතයේ ප්රමුඛ ගායන ශිල්පියෙකු ලෙස දිගු කලක් කටයුතු කළේය. එය සිය පියාගේ සංගීත සම්ප්රදායෙන් සම්පූර්ණයෙන්ම බැහැරවීමක් හෝ, එසේත් නැතිනම් මෙරටට නුහුරු සංගීත ශෛලියක් ගෙනවිත් විවේචන විඳදරාගැනීමේ පවුල් උරුමය තවදුරටත් ඉදිරියට ගෙනයාමක් බඳුය.