වෙසක් බැසයන සැඳෑවක ශ්රී ලංකාවේ ඕනෑම නගරයක තොරණක් අසල මඳකට නැවතී සවන් දෙන්න. විදුලි බුබුළුවලින් නිකුත් වන වර්ණ රටා යටින්, සෙනඟ අතරින්, දරාගත හැකි උපරිම ශබ්ද සීමාවත් ඉක්මවා දෝංකාර දෙන නලා ශබ්ද විකාශන යන්ත්ර මැදින් එක්තරා හඬක් ගලා එයි. ඒ, බුද්ධං සරණං ගච්ඡාමි යනුවෙන් ගැයෙන බැතිබර ගායනයයි. වසර හැත්තෑවක් තිස්සේ නොකඩවා ඇසුණේ මේ එකම හඬය. එය අයිති වූයේ දකුණු ඉන්දියාවේ සේලම් නුවරින් පැමිණි, තම සොහොයුරා දියේ ගිලී මියයාම හේතුවෙන් ලංකාවට පැමිණි, කිසිදා සිංහල අකුරු කියවීමට නුපුරුදු වූ දමිළ බස කතා කළ ඉස්ලාම් භක්තිකයෙකුටය.
ට්රිචි නුවරට පලාගිය කොලුවා
මොහිදීන් බෙග් උපත ලැබුවේ 1919 දෙසැම්බර් 5 වැනිදා එවකට මදුරාසි ප්රෙසිඩෙන්සියට අයත්ව තිබූ සේලම් නගරයේය. ඒ කරීම් බෙග් සහ බීජාන් යුවළගේ දරුවන් දහහතර දෙනෙකුගෙන් යුත් දැවැන්ත පවුලක තෙවැනි දරුවා වශයෙනි. ඉන් දරුවන් තිදෙනෙකු ළදරු වියේදීම මියගොස් තිබිණි. ඔහුගේ පියාගේ රැකියාව පිළිබඳ විස්තරවල සුළු වෙනස්කම් දක්නට ලැබේ; ඔහු සේලම්හි පොලිස් නිලධාරියෙකු ලෙස මෙන්ම, වඩාත් නිශ්චිතව මදුරාසි පොලිස් තූර්යවාදක කණ්ඩායමේ හොරණෑ වාදකයෙකු ලෙසද හැඳින්වේ. මෙම පවුලේ මූලාරම්භය දමිළ සම්භවයකට වඩා හයිද්රාබාදි සම්භවයකට නෑකම් කී අතර, ඉංග්රීසි විකිපීඩියාව ඔහුගේ පිය පාර්ශ්වය පතාන් පරපුරකට අයත් බව සඳහන් කරයි.
පාසල් අධ්යාපනය කෙරෙහි මේ ගැටවරයා තුළ කිසිදු ඇල්මක් නොතිබිණි. ඒ පිළිබඳ පැමිණිලි කිරීමට විදුහල්පතිවරයා පියා කැඳවූ විට, බෙග් ඒ ප්රශ්නය තමා විසින්ම විසඳාගත්තේය: පසුදාම ඔහු ට්රිචි (තිරුචිරාප්පල්ලි) නුවර පිරිමි නැටුම් කණ්ඩායමකට එක්වීමට පලා ගියේය. එහිදී ඔහුට කළ හැක්කේ කුමක්දැයි විමසූ විට, ඔහු ගායනා කළේ එකල ඉන්දියාවේ අතිශය ජනප්රිය ගායකයෙකු වූ අන්ධ ගායක කේ. සී. ඩේගේ ගීතයකි. ප්රධාන නළුවා වෙනුවෙන් පසුබිම් ගායනය කිරීමට ඔහු එසැණින්ම බඳවා ගැනිණි. රංග ශාලාව දක්වා ඔහු පසුපස හඹා ආ ඔහුගේ පියාගේ පොලිස් සගයෝ, එදින රාත්රියේ ඔහුගේ අවසන් ගීතය ගයා නිමවන තුරු විනීතව බලා සිට ඔහුව යළි නිවසට කැඳවාගෙන ගියහ. එහෙත් ඒ වන විටත් සියල්ල සිදුවී හමාරය. තමාගේ අභිප්රාය උස්තාද්වරුන්ගේ සංගීත මඟ ඔස්සේ යෑම බව ඔහු සිය පවුලේ අයට ප්රකාශ කළේය.
ඔහුට එවන් ගුරුහරුකම් කිසියම් ප්රමාණයකට ලැබිණි. සේලම්හි ගුරුවරුන්ගෙන් උර්දු භාෂාව සහ කව්වාලි ගායනය උගත් හෙතෙම, කව්වාලි, ගසල් සහ භජන් ගැඹුරින් ඇසුරු කරමින් සංගීත ඥානය පුළුල් කරගත්තේය. ඔහුට සංගීතයේ මූලික සිද්ධාන්ත කියාදුන්නේ උස්තාද් අහමඩ් බක්ෂ් විසිනි.
අවමංගල්යයක් සහ ඔහු රඳවාගත් දේශයක්
ඔහුගේ මුත්තණුවන් වූ හලාල්දීන් ඒ වන විටත් ලංකාවේ ග්රෑන්ඩ්පාස් පොලිසියේ සේවය කළ අතර, වැඩිමල් සොහොයුරු අසීස් වරාය පොලිසියේ රාජකාරි කරමින් සිටියේය. 1931 දී — සමහර මූලාශ්රවලට අනුව 1932 දී — බෝට්ටු අනතුරකින් අසීස් මියගිය අතර, ඔහුගේ අවමංගල්ය උත්සවය සඳහා පවුලේ අය කොළඹට පැමිණියහ. නමුත් බෙග් ආපසු ගියේ නැත; ඔහු මෙරටම නැවතුණේය.
ඉන් අනතුරුව සිදුවූ දේ පිළිබඳ කතාන්දර දෙකක් පවතී. එක් කතාවකට අනුව මියගිය සොහොයුරා දැරූ තනතුරට ඔහු සෘජුවම බඳවා ගත් නමුත්, සංගීතයෙන් ඈත්ව සිටීමට නොහැකි වීම නිසා ඔහු වහාම ඉන් ඉවත් විය. ඉංග්රීසි විකිපීඩියාව පවසන්නේ ඔහු දහඅට හැවිරිදි වියේදී හමුදාවට බැඳුණු බවයි. කෙසේ වෙතත්, එම නිල ඇඳුම වැඩි කලක් රැඳුණේ නැත.
ඔහුගේ දිවියේ සැබෑ හැරවුම් ලක්ෂ්යය වූයේ මොහොමඩ් ගවුස් නම් සංගීතවේදියා මුණගැසීමයි. 'ගවුස් මාස්ටර්' ලෙස ප්රකට වූ හෙතෙම, නූර්ති නාට්ය කලාව උදෙසා සංගීතය නිර්මාණය කිරීමට නාට්යකරු ජෝන් ද සිල්වා විසින් ලංකාවට ගෙන්වන ලද අතර, පසුකාලීනව ඉන්දියානු ආභාසයෙන් ඔබ්බට ගිය සුවිශේෂී සිංහල සිනමා සංගීත රටාවක නිර්මාතෘවරයෙකු ද විය. ගවුස් මාස්ටර් විසින් තරුණ බෙග්ව කොළඹ ධනවත් නිවෙස්වල පැවති සංගීත සාජ්ජ සඳහා කැඳවාගෙන ගිය අතර, ලංකා ගුවන්විදුලි සේවයටද හඳුන්වා දෙන ලදී. එහිදී හින්දුස්ථානි, දමිළ සහ ඉස්ලාමීය ගීත ගායනා කළ බෙග්, කල් යත්ම එම ආයතනයේ විශිෂ්ටතම 'ඒ' (A) ශ්රේණියේ ගායකයෙකු බවට පත්වෙමින් භාෂා හතරකින් ගීත ගායනා කළේය.
ඔහුගේ ප්රථම සිංහල ගීත පටිගත කිරීම වූයේ ගවුස් මාස්ටර්ගේ සංගීතයට කේ. කේ. රාජලක්ෂ්මි සමඟ ගැයූ කරුණා මුහුදේ නාමු ගිලීලා නම් යුගල ගීතයයි. එය 'කොලොම්බියා' (Columbia) ලේබලය යටතේ තැටිගත විය. මූලාශ්රවල මෙම පටිගත කිරීම 1932 හෝ 1934 වසරට අයත් බව විවිධ අයුරින් දැක්වෙන අතර, එකල ඔහුගේ වයස අවුරුදු දහඅටක් ලෙස විස්තර කෙරේ; නිශ්චිත වර්ෂය තවමත් විවාදාත්මකය.
නයන වැනි සුදෝ
සිංහල සිනමාව 1947 දී ඇරඹුණේ කඩවුණු පොරොන්දුව චිත්රපටයෙනි. බෙග් ඊට ගීත ගැයූ බව බොහෝ විට කියැවුණද, සත්ය වශයෙන්ම ඔහු ඊට සම්බන්ධ නොවීය. ඔහුගේ සිනමා ආගමනය සිදුවූයේ ඉන් තෙමසකට පසු තිරගත වූ දෙවැනි සිංහල චිත්රපටය වන ශාන්ති කුමාර් සෙනෙවිරත්නගේ අශෝකමාලා හරහාය. එය ඉන්දියානු තනුවලට සිංහල වචන ඔබ්බවනවා වෙනුවට ස්වතන්ත්ර ගීත නිර්මාණය කිරීමට ගවුස් මාස්ටර් කළ අත්හදා බැලීමක් වූ අතර, පසුකලෙක ඩබ්ලිව්. ඩී. අමරදේව නමින් සම්භාවනාවට පාත්ර වූ තරුණ ඇල්බට් පෙරේරා එහි සහාය සංගීත අධ්යක්ෂවරයා ලෙස කටයුතු කළේය. අශෝකමාලා වෙනුවෙන් බෙග් ගැයූ ගීතය නයන වැනි සුදෝ හෝ ප්රීති ප්රීති ලෙස මූලාශ්රවල සඳහන් වන අතර, ගවුස් මාස්ටර්ගේ නිර්මාණ පිළිබඳ ස්වාධීන වාර්තා දෙකකම සඳහන් වන්නේ පළමු ගීතයයි.
එතැන් පටන් ඔහු සිංහල සිනමාවේ නිත්ය හඬ බවට පත්විය. උමතු විශ්වාසය චිත්රපටය වෙනුවෙන් රුක්මණී දේවි සමඟ සුදට සුදේ වළාකුළයි ගීතය ගැයූ ඔහු, අනතුරුව ඉරංගනී, මතභේදය, පෙරකදෝරු බෑනා සහ දෛවයෝගය වැනි චිත්රපට සඳහාද ඇය සමඟ යුගල ගීත පටිගත කළේය. එහෙත් එම යුගල ගීත කිසිවක් ග්රැමෆෝන් තැටි ලෙස නිකුත් නොවූයේ දෙදෙනා ප්රතිවාදී සමාගම් දෙකකට ගිවිසුම්ගතව සිටි බැවිනි (බෙග් කොලොම්බියා සමාගමටත්, රුක්මණී දේවි හිස් මාස්ටර්ස් වොයිස් - HMV සමාගමටත්). හෙතෙම සුජාතා, කැලෑ හඳ, දෙයියන්නේ රටේ සහ අල්ලපු ගෙදර වැනි චිත්රපට රැසකට ගී ගැයූ අතර, ලතා වල්පොල, සුජාතා අත්තනායක, ජී. එස්. බී. රාණි පෙරේරා, ජමුනා රාණි, ඇන්ජලින් ගුණතිලක, එච්. ආර්. ජෝතිපාල සහ ධර්මදාස වල්පොල ඇතුළු එකල සිටි ප්රවීණ ශිල්පීන් සියල්ලන් සමඟම පාහේ ගීත ගැයුවේය. එසේම සැඩ සුළං චිත්රපටය වෙනුවෙන් ලතා මංගේෂ්කාර් සමඟ ඉදිරියට යමු සැවෝමා නම් යුගල ගීතය පටිගත කරමින්, ඇය සමඟ යුගල ගීතයක් ගැයූ එකම ශ්රී ලාංකික ගායන ශිල්පියා බවටද පත්විය.
ඔහු පටිගත කළ සමස්ත ගීත සංඛ්යාව කෙතෙක්ද යන්න නිශ්චිතවම කිසිවෙකුත් නොදනී. ගුණකථන සහ විශේෂාංග ලිපිවල චිත්රපට 400ක් හෝ 450ක්, ගීත 10,000කට අධික සංඛ්යාවක්, චිත්රපට ගීත 6,000ක් සහ ගුවන්විදුලි ගීත 9,000ක් ආදී නොයෙක් සංඛ්යාලේඛන විවිධාකාරයෙන් දැක්වේ. එහෙත් කිසිවෙකුටත් විවාද කළ නොහැකි සත්යය නම්, දළ වශයෙන් දශක දෙකක් පුරා මොහිදීන් බෙග්ගේ හඬ නොඇසුණු සිංහල චිත්රපටයක් සොයාගැනීමට පවා නොහැකි වූ තරම් බවයි.
වෙසක් සමයේ නිත්ය හඬ
1948 පෙබරවාරි මාසයේ පැවති ප්රථම නිදහස් දින උළෙලේදී බෙග් ප්රාණ පුදා සුරකිමු ශ්රී ලංකා ගීතය ගායනා කළේය. බුද්ධ පරිනිර්වාණයෙන් වසර දෙදහස් පන්සියයක් සපිරුණු 1956 බුද්ධ ජයන්ති මහෝත්සවය වෙනුවෙන් ඔහු 2500 බුද්ධ ජයන්ති බැබළේවා ලංකා ගීතය ගැයූ අතර, එම වසරේදීම එවකට අග්රාමාත්ය එස්. ඩබ්ලිව්. ආර්. ඩී. බණ්ඩාරනායක මහතා විසින් ඔහුට සම්මානනීය පුරවැසිභාවය පිරිනමන ලදී.
අන් සියලු නිර්මාණ පරදවමින් අදටත් ජන හදවත්හි රැඳී පවතින්නේ ඔහුගේ බැති ගීතයි. ගිරි හෙල් මුදුනේ, පෙම් මල් මාලා, අන්න සුදෝ, තනිවයි උපන්නේ, ආදර නදිය ගලා, බුදුන්ගේ අමා ධර්මේ, සකල සතම බොදු බැතියෙන් — සහ විශේෂයෙන්ම වෙසක්, පොසොන් සමයන්හි මගහැරිය නොහැකි සුව දේ මට සීතල සුළඟ පවා ඒ අතරින් ප්රමුඛ වේ. තොරණක්, පන්සලක්, වෙසක් කූඩු දැල්වෙන තැනක් හෝ දන්සලක් වේවා, ඒ සෑම තැනකම අවකාශය පුරා රැව්දෙන්නේ ඒ හඬයි.
මේ අතුරින් වඩාත්ම ප්රසිද්ධියට පත් ගීතය මුලින් ඔහුගේම නිර්මාණයක් පවා නොවීය. 1960 දී තායිලන්ත මූල්ය ආධාරයෙන් නිපදවුණු අංගුලිමාල් (Angulimaal) නම් හින්දි චිත්රපටය සිංහලට හඬකැවුණු අතර, එහි මුල් නිර්මාණයේ මන්නා ඩේ විසින් ගායනා කරන ලද මිනිත්තු දහතුනහමාරක පමණ දීර්ඝ බුද්ධං සරණං ගච්ඡාමි ගීතයේ සිංහල අනුවාදය පටිගත කිරීම සඳහා බෙග්ව ඉන්දියාවට යවන ලදී. අදටත් ශබ්ද විකාශන යන්ත්ර මඟින් නිරන්තරයෙන් ප්රචාරය වන්නේ එම පටිගත කිරීමයි. එම ගායනයට සවන් දුන් මන්නා ඩේ පවා තමන්ට වඩා බෙග් එය අතිවිශිෂ්ට ලෙස ගායනා කර ඇතැයි ප්රකාශ කළ බව ප්රකට කරුණකි.
තමන් එසේ බෞද්ධ ගීත ගැයීමට හේතුව ඔහු කිහිප වතාවක්ම ප්රකාශ කර තිබූ අතර, පසුකලෙක ඔහුගේ පුත් ඉෂාක් බෙග් ද එය යළි සිහිපත් කළේය: "මම ආවේ බුදුන් වහන්සේ උපන් දේශයෙන්… ඒ නිසා මම බෞද්ධ ගීත ගයන්න කැමතියි. අපි මොන ආගමට අයත් වුණත් අපි හැමෝම උපදින්නේ මව් කුසකින්. හැම ආගමකින්ම කියා දෙන්නේ යහපත්ව ජීවත් වෙන ආකාරයයි… මියයන තුරුම මම සිංහල බෞද්ධයන් වෙනුවෙන් ගී ගයනවා. මේ රටේ ජනතාවගෙන් මට ලැබුණු ආදරය මගේ ජීවිතයේ විශාලතම ජයග්රහණයයි."
ගෞරව සම්මාන සහ ඉන්පසු දිවිය
අල්ලපු ගෙදර චිත්රපටයේ පියා සලමු ඉගිල්ලී ගීතය වෙනුවෙන් හොඳම පසුබිම් ගායකයාට හිමි සරසවිය සම්මානය ඔහු දිනාගත්තේය. මූලාශ්රවල ඒ සඳහා 1956 සහ 1967 වසර දෙකම දැක්වෙන නමුත්, සරසවිය සම්මාන උළෙල ආරම්භ වූයේ 1964 දී බැවින් වඩාත් පිළිගත හැකි වන්නේ පසුකාලීන වර්ෂයයි. කොළඹ පැවති නොබැඳි ජාතීන්ගේ සමුළුවේදී (ශ්රී ලංකා පුවත්පත්වල 1974 ලෙසත් විකිපීඩියාවේ 1976 ලෙසත් දැක්වේ) ඔහු උර්දු භාෂාවෙන් පිළිගැනීමේ ගීතය ගායනා කළේය. ඔහු දෙවරක්ම 'කලා සූරී' රාජ්ය සම්මානයෙන් පිදුම් ලැබූ අතර (මෙහිදී ද එක් වාර්තාවක 1982 ලෙසත්, අනෙක් වාර්තාවල 1983 සහ 1987 ලෙසත් දැක්වේ), රාජ්ය කලා සම්මානයක් ලැබූ ප්රථම ශ්රී ලාංකික පුරවැසියා ලෙසද ඔහු බහුලව හැඳින්වේ. සැඟවුණු මැණික සහ ජීවන ගීතය යන චිත්රපට දෙකෙහි සංගීත අධ්යක්ෂණය කළේ ඔහුය. 1986 දී ලන්ඩනයේ ප්රසංගයක් පැවැත්වූ හෙතෙම, 1987 දී පකිස්ථාන ජනාධිපති සියා-උල්-හක්ගේ අනුග්රහයෙන් හජ් වන්දනාවේ යෙදුණු අතර ඉන්පසු 'අල්හාජ් මොහිදීන් බෙග්' නමින් හැඳින්විණි. වෙනත් රටවලින් පුරවැසිභාවය පිරිනැමුවද ඔහු ඒ සියල්ල ප්රතික්ෂේප කළ බව ඔහුගේ පුත්රයා සිහිපත් කළේය.
ඔහුගේ අවසන් එළිමහන් ප්රසංගය පැවැත්වුණේ ඔහු මියයාමට දින තුනකට පෙර වනාතමුල්ලේදීය. 1991 නොවැම්බර් 13 සහ 14 යන දිනවල එංගලන්තයේ ප්රසංග සඳහා ඔහු වේලාව වෙන්කරගෙන තිබූ අතර, ඊට පෙර තම ඇස් පරීක්ෂා කරවා ගැනීමට ඔහුට අවශ්ය විය. ඒ අනුව ඇසේ සුද ඉවත් කිරීමේ ශල්යකර්මයක් සඳහා නොවැම්බර් 3 වැනිදා කොළඹ පෞද්ගලික රෝහලකට ඇතුළත් වූ හෙතෙම, නිර්වින්දනයේදී ඇති වූ සංකූලතාවක් හේතුවෙන් පසුදාම 71 හැවිරිදි වියේදී අභාවප්රාප්ත විය. ඉස්ලාමීය චාරිත්රානුකූලව දිනක් ඇතුළත කුප්පියාවත්ත මුස්ලිම් සුසාන භූමියේදී ඔහුගේ දේහය මිහිදන් කෙරිණි. ඔහුගේ පුතුන් දෙදෙනෙකු වන ඉෂාක් සහ ඉල්යාස් ද ගායන ක්ෂේත්රයේ නියැළෙති.
ඔහුගේ ගායන දිවිය තරම් මරණින් මතු කාලය ඔහුට කරුණාවන්ත වූයේ නැත. මරදානේ ශ්රී වජිරඥාන මාවතේ වසර හතළිහකට වැඩි කාලයක් ඔවුන් ජීවත් වූ පර්චස් දෙකක නිවස, කිසියම් ව්යාපෘතියක් සඳහා යැයි පවසමින් නිවාස අධිකාරිය විසින් 2000 වසරේදී කඩා බිඳ දමන ලද අතර, වසර තුනකට පසුවත් එම භූමිය වාහන නැවතුම්පොළක් ලෙසම පැවතිණි. ඔහුගේ ජන්ම ශත සංවත්සරය 2018 දී මහජන සැමරුමකින් ද, 2020 දී මුද්දරයකින් ද සමරනු ලැබීය. ඔහුගේ නම සිංහලෙන් අවම වශයෙන් ආකාර තුනකින් ලියැවේ — මොහිදීන් බෙග්, මොහිදින් බෙග්, මොහිදීන් බේග් — කිසිවෙකුටත් එක් තැනක සීමා කළ නොහැකි වූ, එහෙත් සමස්ත ජාතියම තමන්ගේ කරගත් ගායකයෙකුට එය සැබවින්ම අපූරුවට ගැළපෙන්නකි.