'කොකනට් ග්රෝව්' (Coconut Grove) යනු ගෝල්ෆේස් හෝටලයේ (Galle Face Hotel) පිහිටි සුප්රකට රාත්රී සමාජ ශාලාවයි. 1960 දශකයේ මැද භාගය වන විට එහි ප්රමුඛතම ආකර්ෂණය බවට පත්ව සිටියේ ජෙට්ලයිනර්ස් (The Jetliners) සංගීත කණ්ඩායමයි. ලංකා ගුවන්විදුලි සේවයේ නිවේදකයෙකු වූ වර්නන් කොරෙයා (Vernon Corea) වේදිකාව ඉදිරිපිට සිට ඔවුන්ව ප්රේක්ෂකයන්ට හඳුන්වා දුන්නේය. ඉන් දශකයකට පසු, ලන්ඩනයට ගිය කොරෙයා බීබීසී ලන්ඩන් ගුවන්විදුලිය (BBC Radio London) ඔස්සේ London Sounds Eastern නම් වැඩසටහන ඉදිරිපත් කරමින් සිටියදීත් වාදනය කළේ මොවුන්ගේ තැටිගත කිරීම් ය. මෙම පරිශ්ර දෙක අතර දිගහැරෙන්නේ කොළඹ නගරයේ නැටුම් සංගීත කණ්ඩායමක් ලෙස ඇරඹී, මෙරටින් බිහිවූ වඩාත්ම ජාත්යන්තර සංචාරවල නිරත වූ සංගීත නියෝජනය බවට පත්වීමේ අපූරු කතාවයි.
සංගීත භාණ්ඩ ශිල්පීන් සිව්දෙනෙකු සහ 'ෂැඩෝස්' ආරය
ජෙට්ලයිනර්ස් කණ්ඩායම 1961 දී බිහිවූයේ බ්රිතාන්යයේ ‘ද ෂැඩෝස්’ (The Shadows) කණ්ඩායමේ ආරය ගත් භාණ්ඩ වාදන කණ්ඩායමක් (instrumental group) වශයෙනි. ඒ අනුව ලූෂන් පෙරේරා (Lucien Perera) ප්රධාන ගිටාරයෙන් ද, ෆීලික්ස් ප්රනාන්දු (Félix Fernando) බේස් ගිටාරයෙන් ද, ඇන්ටන් ගුණවිජය (Anton Gunawijeya) රිදම් ගිටාරයෙන් ද, හැරිස් ජුරැන්පති (Harris Jurangpathy) ඩ්රම්ස් වාදනයෙන් ද ඊට එක්ව සිටියහ. ඔවුන්ගේ ප්රථම පිරිමි ගායකයා වූයේ ඉෂාන් බහාර් (Ishan Bahar) වන අතර, ඇතැම් ප්රසංග සඳහා විල්මා ස්කුවර්ලින්ග් (Wilma Squirling) ද ගායනයෙන් එක්වූවාය. එකල කොළඹ නගරය තුළ විධිමත් බටහිර සංගීත ක්ෂේත්රයක් දැනටමත් ගොඩනැගී තිබිණි. හැරල්ඩ් සෙනෙවිරත්න කොම්බෝ (Harold Seneviratne Combo), පීටර් ප්රින්ස් (Peter Prins), ද එස්ක්වයර් සෙට් (The Esquire Set) සහ සෑම් ද මෑන් (Sam the Man) වැනි කණ්ඩායම් ග්ලෙන් මිලර් (Glenn Miller) සහ පෙපේ හරමිලෝ (Pepe Jaramillo) වැන්නන්ගේ සංගීත ශෛලීන් ඔස්සේ සිය නිර්මාණ ඉදිරිපත් කරමින් සිටියහ. එහෙත් ජෙට්ලයිනර්ස් කණ්ඩායම කරළියට ගෙන ආවේ ඊට වඩා නවමු රැල්ලකි — එනම් එල්විස් (Elvis), ක්ලිෆ් රිචඩ් (Cliff Richard) සහ විදුලි ගිටාර් කණ්ඩායම්වලින් සැදි නව පරපුරේ සංගීතයයි.
අනතුරුව 1965 දී ගායිකාවක ඔවුන් හා එක් වූ අතර, ඒ සමඟම තවත් සාමාන්ය කණ්ඩායමක් ලෙස නොසිට ජෙට්ලයිනර්ස් සුවිශේෂී මාවතකට පිවිසියේය.
මින්යොන්
ඇය 1943 මැයි 9 වන දින කොළඹදී මින්යොනෙට් මාලතී මේ රත්නම් (Mignonette Malathi May Rutnam) නමින් උපත ලැබූ අතර කොළඹ ශාන්ත බ්රිජට් කන්යාරාමයෙන් (St Bridget's Convent) අධ්යාපනය ලැබුවාය. ඇය සංගීත ක්ෂේත්රයට ප්රවිෂ්ට වීම පිළිබඳ විස්තර එකිනෙකට වෙනස් ය: ඉංග්රීසි විකිපීඩියාව සඳහන් කරන්නේ ඇය වයස අවුරුදු හතේදී ලංකා ගුවන්විදුලි සේවයේ දක්ෂතා තරගයක් ජයග්රහණය කළ බවයි. එහෙත් 2005 දී පළවූ චරිතාපදාන සටහනක දැක්වෙන්නේ 1963 දී මින්යොන් රත්නම් ලෙස ලංකා ගුවන්විදුලි ගීත තරගයක් ජයග්රහණය කරමින් ඇය "ලංකාවේ සංගීත ක්ෂේත්රය තුළ දැවැන්ත පිබිදීමක් ඇති කළ" බවයි. මෙරට මූලාශ්රවල ඇගේ වාසගම රත්නම් (Rutnam මෙන්ම Ratnam) ලෙසින්ද සඳහන් වේ. කෙසේ වෙතත්, ඇගේ කටහඬ පිටුපස වූ විධිමත් පුහුණුව — එනම් සම්භාව්ය බටහිර සංගීතය, කථනය සහ නාට්ය කලාව පිළිබඳ හැදෑරීම — මෙන්ම ඇය නීතිවේදය හැදෑරීමට අදහස් කරගෙන සිටි බවට වන තොරතුරු පිළිබඳ කිසිදු විවාදයක් නැත.
ඇය 1965 දී ටෝනි ප්රනාන්දුගේ (Tony Fernando) කළමනාකාරිත්වය යටතේ ජෙට්ලයිනර්ස් කණ්ඩායමට එක්වූවාය. පසුව ඇය ටෝනි සමඟ විවාහ වූ අතර, ජෙට්ලයිනර්ස් කණ්ඩායමේ සාර්ථකත්වය ගොඩනැගීමේ ප්රධාන ගෞරවය සර්වත්රයෙන්ම හිමිවන්නේ ඔහුට ය. ඉතිරි කාර්යය ඉටු කළේ ලංකා ගුවන්විදුලි සේවයයි: ගුවන්විදුලියේ ශ්රවණ පරාසය හේතුවෙන් කණ්ඩායමේ නාමය දිවයින පුරා පමණක් නොව මුළු දකුණු ආසියාව පුරාම පැතිර ගියේය. ඇගේ හඬ ගුවන්විදුලියෙන් ප්රචාරය කළ නිවේදකයන් වූ ලිවී විජේමාන්න (Livy Wijemanne), වර්නන් කොරෙයා (Vernon Corea), ජිමී භාරුචා (Jimmy Bharucha), නිහාල් භාරතී (Nihal Bhareti) සහ විජය කොරෙයා (Vijaya Corea) ඇයව නිවෙසක් පාසා නිරන්තරයෙන් කියැවෙන ජනප්රිය චරිතයක් බවට පත් කළහ.
EMI සමාගම සහ විවාහ ගීතයක්
1969 දී මින්යොන් ප්රනාන්දු එක්සත් රාජධානියේ EMI Records සහ ලන්ඩනයේ කීත් ප්රවුස් මියුසික් (Keith Prowse Music / KPM) සමඟ ගිවිසුම්ගත වූ ප්රථම ශ්රී ලාංකික කලාකාරිනිය බවට පත්වූවාය. KPM ආයතනය විසින් හිමිකම් ලියාපදිංචි කළ ඇගේ ප්රථම ගීතය වූයේ ප්රවීණ ගුවන්විදුලි නිවේදක හා ගීතරචක කරුණාරත්න අබේසේකරයන් විසින් පද රචනා කරන ලද මංගල මොහොත ගීතයයි. එය ඉංග්රීසි බසින් "Wedding Song" ලෙසින්ද නිකුත් කෙරිණි. ලන්ඩනයේදී පටිගත කරන ලද තැටියකට ලැබුණු අපූරු ඉරණමක් සනිටුහන් කරමින්, ලොව කොතැනක හෝ පැවැත්වෙන ශ්රී ලාංකික විවාහ උත්සවවලදී අදටත් වඩාත්ම ඉල්ලුමක් ඇති ගීතයක් බවට එය පත්ව තිබේ.
ඉන්පසු ඇය වසර කිහිපයක් ජාත්යන්තර ගීත තරගාවලි සඳහා සහභාගි වූවාය. 1960 දශකයේ අගභාගයේ සහ 1970 ගණන්වලදී දැවැන්ත රූපවාහිනී නිෂ්පාදන පිරිවැයක් යටතේ පැවැති මෙම තරග අතිශය තරගකාරී ක්ෂේත්රයක් විය. එහිදී ඇගේ "Love Don't Let Me Down" ගීතය ලෝක ජනප්රිය ගීත උළෙලේදී (World Popular Song Festival) තානාපති සම්මානය (Embassy Award) දිනාගත් අතර, ඇය නිර්මාණය කළ තවත් ගීතයක් වූ "Someday My Love", ගීත උළෙලේදී (Festival of Song) මත්සුෂිතා සම්මානය (Matsushita Award) සහ සංගීත නිර්මාපකයා හා ගායන ශිල්පියා සඳහා වූ විශේෂ ජූරි සම්මානය දිනාගත්තේය. ඇගේ "Coconut Man" ගීතය ටෝකියෝවේ පැවති ලෝක ජනප්රිය ගීත උළෙලේ අවසන් වටය දක්වා තේරී පත් විය. එසේම ඇගේ සිංහල නිර්මාණයක් වූ ඔබ නිසා ගීතය 1972 දී ඇතැන්ස් නුවර පැවති පස්වන ගීත ඔලිම්පියාඩ් (Olympiad of Song) තරගාවලියේ අවසන් වටයට තේරී පත් වූ අතර, 1972 බිල්බෝඩ් (Billboard) වාර්තාවක් උපුටා දක්වමින් ඉංග්රීසි විකිපීඩියාව සඳහන් කරන්නේ එය රන් පදක්කම දිනාගත් බවයි. මෙම තරග පිළිබඳ මෙරට මූලාශ්රවල වර්ෂයන් සහ ස්ථානගත කිරීම් පිළිබඳ නොගැළපීම් පවතින බැවින් ඒවා කියවිය යුත්තේ එම කරුණ මනසේ තබාගෙනය. කෙසේ වුවද, ඩෙස්මන්ඩ් ද සිල්වා (Desmond de Silva) සමඟ පටිගත කළ ඔබ නිසා ගීතය එකල යුගයේ සංගීත රසිකයන් තවමත් මුලින්ම සිහිපත් කරන අමරණීය නිර්මාණයකි.
කලාකරුවන් රැසක් පන්නරය ලැබූ තෝතැන්නක්
ජෙට්ලයිනර්ස් යනු තවත් අතකින් විශිෂ්ට තක්සලාවක් බඳු විය. ලොරෙටා කොච් (Loretta Koch), සොහාන් පීරිස් (Sohan Pieris), කොන්රඩ් ද සිල්වා (Conrad de Silva), ඩෙස්මන්ඩ් ද සිල්වා (Desmond de Silva) සහ ඇල්ස්ටන් කොච් (Alston Koch) වැනි නොයෙක් ගායක ගායිකාවෝ මෙහි එක්ව පසුව වෙනත් මං සෙවූහ. ඔවුන්ගෙන් කිහිප දෙනෙකු ඊළඟට එක්වූයේ ජෙට්ලයිනර්ස් ආභාෂයෙන් බිහිවූ ‘ස්පිට්ෆයර්ස්’ (The Spitfires) සහ ‘ගැබෝ ඇන්ඩ් ද බ්රේක්අවේස්’ (Gabo and the Breakaways) වැනි කණ්ඩායම් වෙතය. ඒ අනුව 1970 දශකයේ ආරම්භය වන විට කොළඹ සංගීත ක්ෂේත්රය නිශ්චිත හැඩතලයක් ගෙන තිබූ අතර, ජෙට්ලයිනර්ස් එහි ඉහළම තලයේ වැජඹිණි. ඔවුහු කොකනට් ග්රෝව් සහ මැස්කරීලා (Mascarilla) සමාජ ශාලාවලත්, හෝටල්වල පැවැති අලුත් අවුරුදු උදාවේ නැටුම් සාදවලත්, යෞවනයන් සඳහා පාසල් ශාලාවල පැවැති "බීට් සංදර්ශන" (beat shows) වලත් නිරන්තරයෙන් සංගීතය සැපයූහ.
ජෙට්ලයිනර්ස් කණ්ඩායම බොහෝ විට හඳුන්වනු ලබන්නේ ඉන්දියාව තුළ ජනප්රියත්වයට පත් වූ ප්රථම ශ්රී ලාංකික සංගීත කණ්ඩායම ලෙසිනි. එම ප්රකාශය ලේඛනගත සාක්ෂි මඟින් තහවුරු කර ගැනීම තරමක් අපහසු වුවද, ඔවුන් සතු වූ ජාත්යන්තර සංචාරක වාර්තාව පිළිබඳ කිසිදු සැකයක් නැත. මින්යොන් ප්රනාන්දු සහ ජෙට්ලයිනර්ස් කණ්ඩායම මුම්බායි නුවර සුප්රකට ‘ටාජ්’ (Taj) හෝටලයේ දීර්ඝ කාලීන ප්රසංග මාලාවන් පැවැත්වූහ; ඇය හොංකොංහි රීජන්ට් හෝටලයේ (Regent Hotel) වසර ගණනාවක් නේවාසික සංගීත ශිල්පිනියක ලෙස කටයුතු කළාය; ඔවුන්ගේ සංචාර ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ සිට සිංගප්පූරුව දක්වා විහිදී ගියේය. කලාපීය පුවත්පත් ඇයව හැඳින්වූයේ "ශ්රී ලංකාවේ ගීත තානාපතිනිය" (Sri Lanka's Ambassadress of Song) ලෙසිනි. එකල පරම්පරාවේ ශ්රී ලාංකික කලාකරුවෙකුට එවන් විරුදාවලියක් ලැබීම හුදු වර්ණනාවක් පමණක් නොවීය — මන්ද යත් එකල ජාත්යන්තර තලයේ රැඳී සිටි වෙනත් ශ්රී ලාංකිකයන් සිටියේ අතළොස්සක් පමණි.
ඇගේ පෞද්ගලික ගීත තැටි නිකුත් කිරීමේ කටයුතු ඇරඹුණේ තරමක් ප්රමාදවය. ඇගේ ප්රථම සංයුක්ත තැටිය (CD) වූ A Celebration of Life එළිදැක්වුණේ ඇගේ සැමියා මෙන්ම කළමනාකරු ද වූ ටෝනිගේ අභාවයෙන් පසු 2003 වසරේදී ය. එහි පැරණි නිර්මාණ මෙන්ම නව සංගීත නිර්මාණ ද ඇතුළත් විය — සංජීව ගුරුසිංහගේ බටනලා වාදනයක් එක් කරමින් අලුතින් සැකසූ මංගල මොහොත, අභ්යවකාශගාමීන් කක්ෂයේ සිට ශ්රී ලංකා දූපත පෙන්වන අයුරු දැක්වෙන IMAX චිත්රපටයක් නැරඹීමෙන් පසු ඇය ලියූ "Proud to be Sri Lankan" ගීතය, "Somewhere Over the Rainbow" ගීතයේ නව අනුවාදයක් සහ 2000 වසරේ කණ්ඩායමේ ඔස්ට්රේලියානු සංචාරය වෙනුවෙන් ඇය නිර්මාණය කළ පෙරවදන් සංගීත ඛණ්ඩයක් (overture) ඊට ඇතුළත් විය. 2006 මාර්තු මාසයේදී ඇය කොළඹදී දැවැන්ත ප්රසංගයක ප්රධාන ආරාධිත ශිල්පිනිය ලෙස සහභාගි වූවාය.
මියුසියස් ශාලාවේ අවසන් සැඳෑව
2013 මාර්තු 3 වන ඉරිදා, කොළඹ මියුසියස් විද්යාලයීය ශාලාවේදී (Musaeus College hall), මුල් පෙළේ ජෙට්ලයිනර්ස් සාමාජිකයෝ අවසන් වරට එකට එක්ව සංගීතය සැපයූහ. මින්යොන් ප්රනාන්දු, ඇන්ටන් ගුණවිජය, ඉන්ද්රා රාජ් (Indra Raj), ෆීලික්ස් ප්රනාන්දු, හැරිස් ජුරැන්පති සහ කොන්රඩ් ද සිල්වා වේදිකාවට එක්වූ අතර, බ්රිතාන්යයේ සිට පැමිණි ඩේවිඩ් රොබට්ස් (David Roberts) ආරාධිතයෙකු ලෙස එක්විය. ඊට රාත්රී දෙකකට පෙර ඔවුහු ගලදාරී හෝටලයේ (Galadari Hotel) රාත්රී භෝජන නැටුම් සාදයකදී සංගීතය සැපයූහ. එහිදී 1960 දශකයේදී තමන් නැටූ ගීතවලටම යළිත් නටන්නට ප්රේක්ෂකයන්ට අවස්ථාව සලසමින් ගීත හැටකට අධික ප්රමාණයක් ඉදිරිපත් කෙරිණි. ප්රසංගය පිළිබඳ දැන්වීම පුවත්පතේ පළවීමටත් පෙරම එහි බොහෝ ප්රවේශපත්ර විකිණී අවසන්ව තිබිණි.
කොළඹ නගරයේ තරුණයන් සිව්දෙනෙකු 'ෂැඩෝස්' ආරයේ සංගීතයක් නිර්මාණය කිරීමට එක්වී වසර පනස් දෙකකට පසු, ඒ මහා යුගය එසේ නිමාව දුටුවේය. මෙම කණ්ඩායම ඉතිරි කර ගිය උරුමය හුදෙක් ගීත එකතුවකට වඩා සජීවී සාක්ෂියකි: එනම් ශ්රී ලාංකික ගායිකාවක පෙරටු කරගත් ශ්රී ලාංකික සංගීත කණ්ඩායමකට බොම්බායේ නේවාසික සංගීත ප්රසංග පැවැත්විය හැකි බවත්, ලන්ඩනයේ ප්රමුඛ පෙළේ සමාගමක් සමඟ ගිවිසුම්ගත විය හැකි බවත්, ඉන් නොනැවතී ඉදිරි පනස් වසර පුරාම ඕනෑම මඟුල් ගෙදරක නැන්දලා මාමලා ආදරයෙන් ඉල්ලා සිටින විවාහ ගීතයක් නිර්මාණය කරමින් පෙරළා මව්බිමට පැමිණිය හැකි බවත් ඔප්පු කර පෙන්වූ ඓතිහාසික සාක්ෂියයි.