[{"data":1,"prerenderedAt":122},["ShallowReactive",2],{"story-si-colombo-calling-1923":3},{"id":4,"title":5,"body":6,"category":93,"description":94,"era":95,"extension":96,"featured":97,"heroImage":98,"imageCredit":99,"imageLicense":100,"imageSource":101,"meta":102,"navigation":103,"path":104,"rawYear":105,"seo":106,"sources":107,"stem":120,"translated":103,"url":110,"__hash__":121},"storiesSi\u002Fsi\u002Fstories\u002Fcolombo-calling-1923.md","කොළඹ කථා කරයි",{"type":7,"value":8,"toc":84},"minimark",[9,13,16,19,24,27,30,33,36,39,42,46,49,52,55,58,61,64,68,71,74,77,81],[10,11,12],"p",{},"එම කාමරය කෙතරම් කුඩා වී ද යත්, පසුකාලීනව ඒ පිළිබඳ විස්තර කළ සැවොම පාහේ ඒ සඳහා භාවිත කළේ එක ම වචනයකි: එනම් \"ඉතා කුඩා\" (tiny) යන්නයි. කොළඹ පිහිටි ප්‍රධාන විදුලි පණිවුඩ කාර්යාලය (Central Telegraph Office) තුළ පිහිටි මෙම කුටියෙන් එදා පිටතට විහිදී ගියේ කිසිවකුගේ කටහඬක් නොවේ; කිසිවකුට හෝ එය ශ්‍රවණය කළ හැකි දැයි විමසා බැලීමට රිසි වූ ලංකා විදුලි පණිවුඩ දෙපාර්තමේන්තුවේ ඉංජිනේරුවන් විසින් මයික්‍රෆෝනයක් ඉදිරියේ තබා වාදනය කරන ලද ග්‍රැමෆෝන් තැටියක හඬයි.",[10,14,15],{},"ඒ 1923 වසරයි — යුරෝපයේ ප්‍රථම විකාශන මධ්‍යස්ථාන ඇරඹී වසර තුන හතරකට පසුව සහ ලංකාවේ රැහැන් රහිත ග්‍රාහක යන්ත්‍රයක් (wireless receiver) යනු මේ පිළිබඳ උනන්දුවක් දැක්වූ අතළොස්සක් දෙනා සතුව තිබූ, නිවසේ ම අටවාගත් උපකරණයක් පමණක් වූ අවදියක දී ය. එකී පර්යේෂණාත්මක අත්හදා බැලීම් තුළින් \"කොළඹ රේඩියෝව\" (Colombo Radio) බිහි විය. පසුව එය \"ලංකා ගුවන්විදුලි සේවය\" (Radio Ceylon) බවටත්, ඉක්බිති \"ශ්‍රී ලංකා ගුවන්විදුලි සංස්ථාව\" (Sri Lanka Broadcasting Corporation) බවටත් පත්විය. ආසියාවේ පැරණිතම ගුවන්විදුලි මධ්‍යස්ථානය ලෙස සාමාන්‍යයෙන් සැලකෙන මෙම ආයතනය, 2025 දෙසැම්බරයේ දී සිය ශත සංවත්සරය සැමරී ය.",[10,17,18],{},"එය අතිශයින් ම සිත්ගන්නාසුලු කතාවකි. එසේ වුව ද, ඉතිහාසඥයකු ස්ථිර කරගැනීමට රිසි වන සෑම සියුම් තොරතුරක ම පාහේ පවතින්නේ නොවිසඳුණු මතභේදාත්මක තත්ත්වයකි.",[20,21,23],"h2",{"id":22},"ඉංජිනේරුවරයා-සහ-ඔහුගේ-සමාජය","ඉංජිනේරුවරයා සහ ඔහුගේ සමාජය",[10,25,26],{},"මේ කතාවේ දී සැවොම එකඟ වන එක් පුද්ගලයෙක් සිටියි. ඒ 1873 දී උපත ලබා, 1921 දී ලංකා විදුලි පණිවුඩ දෙපාර්තමේන්තුවේ සේවය සඳහා නැවෙන් කොළඹට පැමිණ, පසුව එහි ප්‍රධාන ඉංජිනේරුවරයා ලෙස පත් වූ බ්‍රිතාන්‍ය ජාතික එඩ්වඩ් හාපර් (Edward Harper) ය. ගුවන්විදුලි විකාශනය යනු ඔහුගේ රාජකාරියට වඩා ඔහුගේ දැඩි ඇල්ම හා ආශාව විය. 1920 ගණන්වල ආධුනිකයන් ක්‍රියා කළ ආකාරයට ම ඔහු ද ඒ වෙනුවෙන් වෙහෙසුණේ එවැනි ම ඇල්මක් දැක්වූ තවත් පිරිස් සොයාගනිමිනි. ලාංකික හා ඉංග්‍රීසි ආධුනිකයන් සමග එක්ව ඔහු \"ලංකා රැහැන් රහිත සමාජය\" (Ceylon Wireless Club) පිහිටුවා ගත්තේ ය. මෙම පර්යේෂණාත්මක විකාශන සිදු කරන ලද්දේ එකී සමාජය සහ විදුලි පණිවුඩ දෙපාර්තමේන්තුව ඒකාබද්ධව ය. ලංකාවේ ගුවන්විදුලි විකාශනයේ පියා ලෙස ශ්‍රී ලංකාව තුළ ඔහු අදටත් ගෞරවයෙන් සිහිපත් කෙරේ.",[10,28,29],{},"මෙම පර්යේෂණය සාර්ථක කරගැනීම සඳහා විදුලි පණිවුඩ දෙපාර්තමේන්තුව සතුව ප්‍රධාන වාසි දෙකක් තිබිණි. එකක් නම් සම්ප්‍රේෂකයක් (transmitter) නිර්මාණය කළ හැකි ඉංජිනේරුවන් එහි සිටීමයි; අනෙක නම් විදුලි පණිවුඩ කාර්යාලයයි — එය ඒ වන විටත් ගුවන්විදුලි සංඛ්‍යාත පිළිබඳ මනා දැනුමක් තිබූ මිනිසුන්ගෙන් ද, ඇන්ටෙනා සහ බැටරිවලින් ද පිරීගිය ගොඩනැගිල්ලක් විය. ලංකාවේ ගුවන්විදුලි විකාශනය ඇරඹුණේ ශබ්දාගාරයක් (studio) තුළ නොවේ. එය ඇරඹුණේ අහම්බෙන් මෙන් ග්‍රැමෆෝනයක් තිබූ වැඩපළක (workshop) ය.",[20,31,32],{"id":32},"සබ්මැරීනය",[10,34,35],{},"දැන් මේ එළැඹෙන්නේ කවුරුත් නිතර පුනරුච්චාරණය කරන කතා පුවතටයි.",[10,37,38],{},"එම මුල් කාලීන පර්යේෂණ සඳහා භාවිත කළ සම්ප්‍රේෂකය, අත්අඩංගුවට ගත් ජර්මානු සබ්මැරීනයකින් (German submarine \u002F U-boat) ගලවාගෙන ලංකා විදුලි පණිවුඩ ඉංජිනේරුවන් විසින් ප්‍රතිනිර්මාණය කරන ලද්දක් බව බොහෝ දෙනා පවසති. පරාජයට පත් වූ යූ-බෝට්ටුවක රැහැන් රහිත උපකරණ කට්ටලයක් මගින් ඉන්දියන් සාගරය සිසාරා නැටුම් සංගීත තැටි වාදනය වීම සැබැවින් ම අතිශය අපූරු චිත්‍රයකි. ශ්‍රී ලාංකික පුවත්පත්වල ද, විශ්වකෝෂ සටහන්වල ද, ශත සංවත්සර ලිපිවල ද මේ පුවත නිරන්තරයෙන් මතු වේ.",[10,40,41],{},"එහෙත් මෙය තහවුරු වූ ඓතිහාසික සත්‍යයකට වඩා ජනප්‍රවාදගත කතාවක් ලෙස සැලකීම වඩාත් උචිත ය. ඒ සඳහා කිසිදු මූලික මූලාශ්‍ර සාක්ෂියක් අපට සොයාගත නොහැකි විය: කිසිදු ගලවාගැනීමේ වාර්තාවක්, දෙපාර්තමේන්තු වාර්තාවක් හෝ අදාළ යාත්‍රාවේ නම සහ උපකරණ කොළඹට ළඟා වූ දිනය සඳහන් වන එකල පුවත්පත් වාර්තාවක් හෝ හමු නොවේ. මෙම ප්‍රකාශය පැතිර යන්නේ එකම කතාව නැවත නැවතත් කීමේ පදනම මත පමණි. ඉන් අදහස් වන්නේ එය මුළුමනින් ම අසත්‍යයක් බව නොවේ — පළමුවන ලෝක යුද්ධයෙන් අත්පත් කරගත් සහ ඉතිරි වූ රේඩියෝ උපකරණ සැබැවින් ම බ්‍රිතාන්‍ය අධිරාජ්‍යය පුරා සංසරණය වූ අතර, ප්‍රධාන ඉංජිනේරුවරයකු මෙවැනි කොටස් එකතු කරගැනීම මුළුමනින් ම විය හැක්කකි. එහෙත් කිසිවකු නිල ලේඛන සාක්ෂි ඉදිරිපත් කරන තුරු, එය සැබෑ අර්ථයෙන් ම ජනප්‍රවාදයක් පමණි: එනම් සැවොම දන්නා, නමුත් කිසිවකුට නිශ්චිත මූලාශ්‍රයක් දැක්විය නොහැකි කතාවකි.",[20,43,45],{"id":44},"දින-වකවානු-දෙකක්-ආණ්ඩුකාරවරු-දෙදෙනෙක්","දින වකවානු දෙකක්, ආණ්ඩුකාරවරු දෙදෙනෙක්",[10,47,48],{},"වඩාත් බරපතළ ගැටලුව වන්නේ ආරම්භක දිනයයි. මෙහි දී මතභේදය පවතින්නේ ජනප්‍රවාදයක් සහ ලිඛිත වාර්තාවක් අතර නොව, දෙකම එකසේ බැරෑරුම් ලෙස පෙනෙන විස්තර දෙකක් අතර ය.",[10,50,51],{},"සාමාන්‍යයෙන් මුද්‍රණයෙන් පළවන ප්‍රචලිත මතය මෙසේ ය: 1923 දී ප්‍රධාන විදුලි පණිවුඩ කාර්යාලයෙන් ඇරඹි පර්යේෂණාත්මක විකාශනයන්ගෙන් අනතුරුව, වැලිකඩ පිහිටි කිලෝවොට් එකක මධ්‍යම තරංග සම්ප්‍රේෂකයක් භාවිත කරමින් 1925 දෙසැම්බර් 16 වන දින නිත්‍ය ගුවන්විදුලි සේවයක් ආරම්භ කරන ලදී. එම සේවය “කොළඹින් අමතයි” (Colombo Calling) යන සංඥා නාමයෙන් හඳුන්වනු ලැබූ අතර, සමාරම්භක විකාශනය සිදු කරන ලද්දේ ආණ්ඩුකාර ශ්‍රීමත් හියු ක්ලිෆර්ඩ් (Sir Hugh Clifford) විසිනි.",[10,53,54],{},"විශ්‍රාමික ප්‍රවීණ නිවේදක අසෝක තිලකරත්න විසින් ඉදිරිපත් කරන ප්‍රතිවිරුද්ධ මතයට අනුව, පළමු පර්යේෂණාත්මක විකාශනය සිදු වී ඇත්තේ විදුලි පණිවුඩ කාර්යාලයේ දී නොව 1924 පෙබරවාරි 22 දින කොළඹ තරුණ ක්‍රිස්තියානි සංගම් (YMCA) ශාලාවේ දී ය. එමෙන්ම නිල සේවය ආරම්භ කර ඇත්තේ 1924 ජූනි 27 වන දින එවකට සිටි ආණ්ඩුකාර ශ්‍රීමත් විලියම් හෙන්රි මැනිං (Sir William Henry Manning) යටතේ ය.",[10,56,57],{},"යමෙකු පළමුව විමසා බලන කරුණ වන ආණ්ඩුකාරවරුන්ගේ නිල කාලය මත පදනම්ව මේ කිසිදු මතයක් බැහැර කළ නොහැක. මැනිං ආණ්ඩුකාරවරයා 1918 සැප්තැම්බර් සිට 1925 අප්‍රේල් 1 දක්වා ධුරය හෙබවී ය; ක්ලිෆර්ඩ් ධුරයට පත් වූයේ 1925 නොවැම්බර් 30 වන දින වන අතර 1927 ජූනි දක්වා සේවය කළේ ය. එබැවින් මැනිං ආණ්ඩුකාරවරයාට 1924 ජූනි මාසයේ දී ද, ක්ලිෆර්ඩ් ආණ්ඩුකාරවරයාට සිය ධුරයට පත්ව දින දහසයකට පසු එනම් 1925 දෙසැම්බර් 16 වන දින ද ගුවන්විදුලි සේවයක් විවෘත කිරීමේ හැකියාව තිබිණි. මේ කතාන්දර දෙකම අභ්‍යන්තරිකව තාර්කික ය. එහෙත් ඒ දෙකම එකවර සත්‍ය විය නොහැක.",[10,59,60],{},"මෙම ව්‍යාකූලත්වය පැරණි මූලාශ්‍රවලට පමණක් සීමා වූවක් ද නොවේ. 2025 දෙසැම්බර් 14 දිනැති සන්ඩේ ඔබ්සර්වර් (Sunday Observer) පුවත්පතේ ශත සංවත්සර ලිපියක සඳහන් වන්නේ 1925 දෙසැම්බර් 16 වන දින පළමු නිල විකාශනය සිදු කරන ලද්දේ \"ලංකාවේ බ්‍රිතාන්‍ය ආණ්ඩුකාර\" ශ්‍රීමත් එඩ්වඩ් බී. ඩෙන්හැම් (Sir Edward B. Denham) විසින් බවයි. ඩෙන්හැම් සිය වෘත්තීය ජීවිතය ලංකා සිවිල් සේවයේ ආධුනිකයකු (cadet) ලෙස ආරම්භ කළ බව සැබෑ වුව ද, 1925 වන විට ඔහු සේවය කළේ නැගෙනහිර අප්‍රිකාවේ ය; ඔහු කිසි කලෙක ලංකාවේ ආණ්ඩුකාරවරයා ලෙස කටයුතු කර නැත. ඔහු ආණ්ඩුකාර ධුර හෙබවූයේ 1928 න් පසු ගැම්බියාව, බ්‍රිතාන්‍ය ගයනාව සහ ජැමෙයිකාව යන රටවල ය.",[10,62,63],{},"1923 ද 1924 ද යන්න පිළිබඳ තීරණයක් දීමට අපට නොහැකි අතර, මෙම ලිපියෙන් එවැනි උත්සාහයක් ද නොගැනේ. කිව හැක්කේ එකී ආයතනය විසින් ම පසුකාලීන දිනය සිය නිල සංවත්සරය ලෙස තෝරාගෙන ඇති බව පමණි — ශ්‍රී ලංකා ගුවන්විදුලි සංස්ථාව සිය ශත සංවත්සරය සැමරුවේ කොළඹ රේඩියෝවේ නිල දිනයට හරියටම වසර සියයකට පසු, එනම් 2025 දෙසැම්බර් 16 වන දින ය.",[20,65,67],{"id":66},"ශතවර්ෂයකින්-සිදුවූ-බලපෑම","ශතවර්ෂයකින් සිදුවූ බලපෑම",[10,69,70],{},"පළමු ග්‍රැමෆෝන් තැටිය වාදනය වූයේ කවර වසරක වුව ද, එහි ප්‍රතිඵල එක සමාන වූ අතර ඒවා අතිශය ප්‍රබල විය.",[10,72,73],{},"1930 ගණන් වන විට කොළඹ රේඩියෝව සිංහල, දෙමළ සහ ඉංග්‍රීසි යන භාෂා ත්‍රිත්වයෙන් ම ප්‍රවෘත්ති, සාකච්ඡා සහ සංගීතය ප්‍රචාරය කරන ත්‍රෛභාෂික සේවාවක් බවට වර්ධනය විය. දෙවන ලෝක යුද්ධ සමයේ දී අග්නිදිග ආසියාතික අණදෙන මූලස්ථානයේ හමුදා සේවය වූ රේඩියෝ සීක් (Radio SEAC) වෙනුවෙන් බෙහෙවින් ප්‍රබල සම්ප්‍රේෂණ පද්ධතියක් දිවයිනට ලැබිණි. කුඩා දූපතක පිහිටි ගුවන්විදුලි සේවයකට පසුව සමස්ත ඉන්දියානු උපමහාද්වීපය පුරා ම පැහැදිලිව ශ්‍රවණය වීමට මගපෑදුවේ එකී දායාදයයි. මෙම විකාශන සේවය 1949 දී වෙනම රජයේ දෙපාර්තමේන්තුවක් ලෙස ප්‍රතිසංවිධානය වූ අතර, 1966 අංක 37 දරන ලංකා ගුවන්විදුලි සංස්ථා පනත යටතේ 1967 සිට ක්‍රියාත්මක වන පරිදි සංස්ථාවක් බවට පත් කෙරිණි. අනතුරුව 1972 මැයි 22 වන දින \"ශ්‍රී ලංකා ගුවන්විදුලි සංස්ථාව\" ලෙස නම වෙනස් විය.",[10,75,76],{},"සිංහල සංගීතය කෙරෙහි මෙයින් ඇති වූ බලපෑම ඊටත් වඩා සුවිශේෂී විය. ගුවන්විදුලි මධ්‍යස්ථානයකට දිනපතා නව වැඩසටහන් අවශ්‍ය වූ අතර, 1949 න් පසු එහි හිමිකාරිත්වය දැරූ රජය ගීතරචකයන්ට, තනු නිර්මාණකරුවන්ට සහ ගායක ගායිකාවන්ට ඒ වෙනුවෙන් ගෙවීම් කිරීමට පටන් ගත්තේ ය. විසිවන සියවසේ සිංහල ගීත ක්ෂේත්‍රය තුළ ඇති වූ සෑම විවාදයක් ම පාහේ — හඬ පරීක්ෂණ (auditions), ශ්‍රේණිගත කිරීම් සහ දේශීය අනන්‍යතාවක් සහිත ජාතික සංගීතයක් කෙබඳු විය යුතු ද යන්න පිළිබඳ වූ කතිකාවන් — හටගත්තේ සම්ප්‍රේෂකයක් පැවති නිසා ය; එමෙන්ම ඒ සියල්ල සිදු වූයේ කුඩා කාමරයකින් සහ ග්‍රැමෆෝනයකින් ඇරඹි ගමනේ දිගුවක් වූ ගොඩනැගිලි සංකීර්ණ තුළ ය.",[20,78,80],{"id":79},"අප-දන්නා-කරුණු-සහ-ඒවා-දැනගත්-ආකාරය","අප දන්නා කරුණු සහ ඒවා දැනගත් ආකාරය",[10,82,83],{},"එඩ්වඩ් හාපර්ගේ කාර්යභාරය, ලංකා රැහැන් රහිත සමාජය සහ 1925 කොළඹ රේඩියෝවේ ආරම්භය පිළිබඳ තොරතුරු හාපර් සහ ලංකා ගුවන්විදුලි සේවය පිළිබඳ විකිපීඩියා ලිපිවල ලේඛනගතව ඇත. ඒවා පදනම් වී ඇත්තේ ශ්‍රී ලාංකික පුවත්පත් විශේෂාංග මත වන අතර, ඉන් බොහොමයක් අද වන විට පරිශීලනය කළ හැක්කේ වෙබ් ලේඛනාගාර (web archives) හරහා පමණි. ශත සංවත්සරය පිළිබඳ තොරතුරු උපුටා ගන්නා ලද්දේ 2025 දෙසැම්බර් 14 දිනැති සන්ඩේ ඔබ්සර්වර් පුවත්පතෙනි; ආණ්ඩුකාරවරුන්ගේ නිල කාලය පිළිබඳ දින වකවානු නිල නිල කාල ලේඛනයෙනි. මෙහි දී කරුණු දෙකක් තවමත් නොවිසඳී පවතී. පළමු පර්යේෂණාත්මක විකාශනය 1923 දී ප්‍රධාන විදුලි පණිවුඩ කාර්යාලයේ දී සිදුවූයේ ද නැතහොත් 1924 දී කොළඹ තරුණ ක්‍රිස්තියානි සංගම් (YMCA) ශාලාවේ දී සිදුවූයේ ද යන්න සහ නිල සේවය ආරම්භ වූයේ 1924 ජූනි මස ද නැතහොත් 1925 දෙසැම්බර් මස ද යන්න පිළිබඳ මූලාශ්‍ර එකඟ නොවේ — අපි මේ මත දෙකම ඉදිරිපත් කරමු; එහෙත් ඒ කිසිවක් තීන්දු කිරීමට නොයමු. 1924 පිළිබඳ විස්තරය විශ්‍රාමික නිවේදක අසෝක තිලකරත්න මහතා හා බැඳී පවතින අතර, ඒ පිළිබඳ මුද්‍රිත පිටපතක් අන්තර්ජාලයෙන් සොයාගැනීමට නොහැකි වූ බැවින් එය මෙහි දක්වා ඇත්තේ මුල් කෘතියකින් නොව අප වෙත වාර්තා වූ අයුරිනි. එමෙන්ම නිතර පුනරුච්චාරණය වන, අත්අඩංගුවට ගත් ජර්මානු සබ්මැරීන සම්ප්‍රේෂකය පිළිබඳ කතාවට අදාළ කිසිදු මූලික මූලාශ්‍රයක් සොයාගැනීමට අපට නොහැකි විය.",{"title":85,"searchDepth":86,"depth":86,"links":87},"",2,[88,89,90,91,92],{"id":22,"depth":86,"text":23},{"id":32,"depth":86,"text":32},{"id":44,"depth":86,"text":45},{"id":66,"depth":86,"text":67},{"id":79,"depth":86,"text":80},"institution","ආසියාවේ ප්‍රථම ගුවන්විදුලි සේවය ඇරඹුණේ විදුලි පණිවුඩ කාර්යාලයක මයික්‍රෆෝනයක් ඉදිරියේ වාදනය කළ ග්‍රැමෆෝන් තැටියකිනි — එමෙන්ම ජර්මානු සබ්මැරීනයකින් ගලවාගත් බව කියැවෙන සම්ප්‍රේෂකයකිනි.","1920s","md",false,"\u002Fimages\u002Fstories\u002Fcolombo-calling-1923.webp","Delboy59 — the Radio Ceylon foundation stone in the foyer of the Sri Lanka Broadcasting Corporation","CC BY-SA 3.0","https:\u002F\u002Fcommons.wikimedia.org\u002Fwiki\u002FFile:Radioceylon01.jpeg",{},true,"\u002Fsi\u002Fstories\u002Fcolombo-calling-1923",1923,{"title":5,"description":94},[108,111,114,117],{"title":109,"url":110},"Edward Harper (engineer) — Wikipedia","https:\u002F\u002Fen.wikipedia.org\u002Fwiki\u002FEdward_Harper_(engineer)",{"title":112,"url":113},"Radio Ceylon — Wikipedia","https:\u002F\u002Fen.wikipedia.org\u002Fwiki\u002FRadio_Ceylon",{"title":115,"url":116},"'A century of voices' — Sunday Observer, 14 December 2025","https:\u002F\u002Fwww.sundayobserver.lk\u002F2025\u002F12\u002F14\u002Fnews-features\u002F68099\u002Fa-century-of-voices\u002F",{"title":118,"url":119},"Governor of British Ceylon — list of terms of office","https:\u002F\u002Fen.wikipedia.org\u002Fwiki\u002FGovernor_of_British_Ceylon","si\u002Fstories\u002Fcolombo-calling-1923","BcoY8NOM2HqHmml4am5kP39I8bbaFRSpjtf75NsdXDg",1787999338490]